ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΉ ΚΑΙ ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε την ανάλυση του Κονδύλι πατώντας εδώ. Γεωπολιτικές και στρατηγικές παράετροι ενός ελληνοτουρκικού πολέου

«Στρατηγικές αντιπαραθέσεις στο γεωπολιτικό περιβάλλον της Ελλάδας και οι προσανατολισμοί μιας αξιόπιστης εθνικής στρατηγικής»

«Στρατηγικές αντιπαραθέσεις στο γεωπολιτικό περιβάλλον της Ελλάδας και οι προσανατολισμοί μιας αξιόπιστης εθνικής στρατηγικής»Εισήγηση σε συνέδριο του Ινστιτούτου Γεωπολιτικών Μελετών “Εθνική Αναδημιουργία”Παναγιώτης Ήφαιστος www.ifestosedu.gr   Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων – Στρατηγικών Σπουδών

37.IFESTOS-POLEMOSΗ έννοια στρατηγική είναι δυναμική και σύνθετη. Κατά βάση, στρατηγική είναι η συνάρτηση μέσων και σκοπών για την εκπλήρωση των εθνικών συμφερόντων. Στέκομαι λοιπόν εξ αρχής τονίζοντας πως μια εθνική στρατηγική συμπεριλαμβάνει οτιδήποτε σχετίζεται με την εθνοκρατική ζωή. Μεταξύ άλλων, τους εθνικούς σκοπούς, τις διεθνείς σχέσεις του κράτους, τις απειλές, την αποτροπή των απειλών, τις συμμαχίες, τις διεθνείς θεσμικές συμμετοχές, τις διεθνείς συμφωνίες και την κοινωνική, στρατιωτική, διπλωματική και οικονομική οργάνωση. Η πνευματική υπόσταση, βέβαια, είναι τα θεμέλια της εθνοκρατικής ζωής.

Μια σύνθετη και καλά σχεδιασμένη υψηλή στρατηγική προϋποθέτει συμπερίληψη όλων των κριτηρίων και παραγόντων σε όλα τα πεδία ενδιαφέροντος, την χάραξη στρατηγικής για κάθε ένα πεδίο, την συνάρτησή διαφορετικών πεδίων ενδιαφέροντος όταν σχετίζονται μεταξύ τους, την συμπερίληψη εκτιμήσεων και σχεδιασμών για απρόβλεπτες καταστάσεις, την ιεράρχηση των σημασιών σε όλο το φάσμα και τον σχεδιασμό και εφαρμογή ιεραρχημένων επηρεασμού επηρεασμού όλων των πεδίων ενδιαφέροντος.

Ρητορικά μιλώντας, αυτά είναι σχετικά εύκολα και σχετικά ανέξοδα πράγματα. Άνθρωποι, πνεύμα, ιδέες και βέλτιστη αξιοποίηση των μέσων. Κάθε κράτος αφού υπάρχει, διαθέτει πλήθος κρατικών λειτουργών των οποίων η μέγιστη και βέλτιστη απόδοση όριο έχει τον ουρανό και αποστολή τους είναι η βέλτιστη και μέγιστη αξιοποίηση των μέσων που διαθέτει ένα έθνος. Αυτό βέβαια δεν ισχύει σε χώρες όπου το κράτος θεωρείται θέρετρο παρασίτων και λεηλατικό εργαλείο της μιας ή άλλης εφήμερης κλεπτοκρατικής εξουσίας.

Σε όλα τα κράτη όλων των εποχών, πάντως, τα πιο δύσκολα ζητήματα εθνικής στρατηγικής τίθενται στο επίπεδο της κοινωνικοπολιτικής οργάνωσης που διασφαλίζει νομιμοποιητική κοινωνική βάση η οποία στηρίζει αδιάλειπτα και αταλάντευτα τις έσχατες εθνικές λογικές και τα έσχατα εθνικά συμφέροντα. Διαχρονικά τα έθνη βιώνουν τόσο κατηφορικές όσο και ανοδικές φάσεις της εθνικής τους ζωής. Ταξίδι προς την Ιθάκη είναι όλα τα ατομικά ή συλλογικά ενεργήματα του ανθρώπου, γεμάτη εμπόδια, τρικυμίες, κύκλωπες, Ποσειδώνες και πολλές εσχατολογικές Σειρήνες. Ο σωστός προσανατολισμός προς την Ιθάκη είναι κύριο ζήτημα.

Η καταστατική κοσμοθεωρητική αφετηρία που εάν κατακτηθεί –σχεδόν αν όχι πάντοτε μετά από ένα αγώνα ελευθερίας–, εφεξής προσφέρει πλέον τις προϋποθέσεις μιας σταθερής ανοδικής φοράς κίνησης, είναι η στιγμή κατάκτησης της εθνικής ανεξαρτησίας. Γιατί η εθνική ανεξαρτησία είναι η ελευθερία της κοινωνίας ή όπως λεγόταν στην κλασική εποχή το «ιδεώδες της ανεξαρτησίας». Προϋπόθεση για να κινείται ανοδικά ένα οποιοδήποτε έθνος, να συγκροτείται δημοκρατικά και να ασκεί αυτοδιάθεση σύμφωνα με την ετερότητά του είναι να ενισχύονται αδιαλείπτως τα θεμελιακά και καταστατικά κοσμοθεωρητικά θέσφατα της εθνικής ανεξαρτησίας.

Η σταθερότητα των πολιτειακών εποικοδομημάτων, ακριβώς, εξαρτάται από το κατά πόσο η καθημερινή σμίλευση ηθικών κριτηρίων που διέπουν τα κανονιστικά κριτήρια της διακυβέρνησης είναι συμβατά με τα υποκείμενα κοσμοθεωρητικά θεμέλια. Κοντολογίς, έθνος σημαίνει κοσμοθεωρητικές ουσίες και νοήματα που υποστασιοποιούνται με σύνθετο και πολυσήμαντο τρόπο στα πλαίσια της εθνοκρατικά ανεξάρτητης πολιτειακής ζωής.

Μόνο εθνοκράτη ανθρωπολογικά ζωντανά, δυναμικά και στρατηγικά προσανατολισμένα μπορούν να έχουν εθνικούς σκοπούς και έσχατα εθνικά συμφέροντα και να συγκροτούν στρατηγικές εκπλήρωσης αυτών των σκοπών. Για να το επιτύχουν πρέπει να υπάρχουν οι προϋποθέσεις συσπείρωσης των πολιτών γύρω από τα εθνικά συμφέροντα και να συνδυάζονται με βέλτιστο τρόπο τα μέσα που διαθέτουν.Όποια κράτη στερούνται αυτών προϋποθέσεων παραπαίουν ή και αποθνήσκουν. Υπέρτατο και έσχατο εθνικό συμφέρον όλων των εθνοκρατών είναι η εθνική επιβίωση μέσα σε ένα ως εκ της φύσεώς του άκρως ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα.

Οι πιο πάνω προϋποθέσεις απαιτούν, επίσης, μια πολιτειακή ζωή τα μέλη της οποίας δεν αλληθωρίζουν και που δεν είναι ηθικά και κοσμοθεωρητικά σχιζοφρενή. Είναι σχιζοφρενή όταν υπάρχει αναντιστοιχία μεταξύ των ηθικών και κανονιστικών δομών της πολιτειακής ζωής και των κοσμοθεωρητικών τους θεμελίων. Αλληθωρίζουν όταν αντί ακλόνητης προσκόλλησης στα εθνοκρατικά συμφέροντα αναζητούν κάποια μυστήρια ένωση του πλανήτη με το να κηρύττουν διεθνισμούς, κοσμοπολιτισμούς, παγκοσμιοποιήσεις και τα λοιπά, όλα αφέλειες και ασυναρτησίες που αντιβαίνουν στην εθνοκρατική υπόσταση. Όποτε εκδηλώνονται καταμαρτυρούν κραυγαλέα πολιτικοπνευματική παράκρουση και στα μικρά κράτη εξ ορισμού υπηρετούν τις μεταμφιεσμένες ηγεμονικές αξιώσεις κάθε ιστορικής συγκυρίας.

Το διεθνές πλαίσιο όπου αναπτύσσεται μια εθνική στρατηγική

Στο σημείο αυτό αντλώντας από τον Θουκυδίδη και τον Kenneth Waltz (Θεωρία διεθνούς πολιτικής, Εκδόσεις Ποιότητα, κα Άνθρωπος, Κράτος Πόλεμος, Εκδόσεις Ποιότητα) μπορούμε να συνοψίσουμε τα κύρια χαρακτηριστικά της διεθνούς πολιτικής μέσα στην οποία κινείται η Εθνική στρατηγική ενός κράτους.

Πρώτον, στο διεθνές σύστημα άνισων κρατών που αναπτύσσονται άνισα και το οποίο αποτελεί υαλοπωλείο μέσα παλεύουν αενάως ηγεμονικοί ελέφαντες «δίκαιο υπάρχει όταν υπάρχει ίση δύναμη για την επιβολή του, κι όταν αυτό δεν συμβαίνει, οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται». Οι Μήλιοι δεν το γνώριζαν με αποτέλεσμα (οι Αθηναίοι) σκότωσαν όσους Μηλίους ενήλικούς έπιασαν, κι έκαμαν δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Το νησί το αποικίσανε οι ίδιοι στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους αποίκους».

Δεύτερον, η εθνική ανεξαρτησία ή με νομικούς όρους το καθεστώς της κρατικής κυριαρχίας όπως σήμερα καταγράφεται στον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ σημαίνει διεθνή αναρχία. Δηλαδή, καταστατικά το διεθνές σύστημα ορίζεται από το γεγονός της απουσίας μιας ρυθμιστικής διεθνούς εξουσίας. Αναμφίβολα, αν εξέλειπαν τα αίτια πολέμου, θα είχαμε αποτελεσματικούς θεσμούς συλλογικής ασφάλειας.

Τρίτον, δεδομένου ότι έχουμε το αναπόδραστο δίδυμο κρατική κυριαρχία – διεθνής αναρχία που συμβολίζει το γεγονός της εθνικής ανεξαρτησίας, και δεδομένης της άνισης ανάπτυξης και των διλημμάτων ασφαλείας που αυτή προκαλεί, οι σχέσεις των κρατών είναι κατά βάση ανταγωνιστικές και συχνότατα συγκρουσιακές. Σε ένα τέτοιο σύστημα ισχύει η αρχή της αυτοβοήθειας. «Λόγια που να στηρίζονται στο δίκαιο δεν λείπουν από κανένα» μας προειδοποιεί ο αλάνθαστος Θουκυδίδης, όμως, «όσοι διατηρούν την ελευθερία τους το χρωστούν στη δύναμή τους». Έτσι, τα κράτη επιχειρώντας να αυξήσουν την ασφάλειά τους μειώνουν την ασφάλεια των άλλων, και τούμπαλιν, αενάως κυλιόμενα μέσα σε ένα αναπόδραστο φαύλο κύκλο διλημμάτων ασφαλείας. Επαρκής ισχύς και ασφάλεια είναι που διασώζει και όχι ευχολόγια, κατευνασμοί και φλούδες ελπίδες, στάσεις που βλάπτουν σοβαρά την κρατική υγεία.

Τέταρτον, στο συγκαιρινό διεθνές σύστημα τα κρατοκεντρικά φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά του οποίου βαθαίνουν ολοένα. Κύριοι δρώντες της διεθνούς πολιτικής είναι τα εθνοκράτη και οι διεθνικοί δρώντες είναι εργαλειακού χαρακτήρα στα χέρια όποιου μπορεί να τους χρησιμοποιήσει για να αυξήσει την κρατική του ισχύ. Οι διεθνείς θεσμοί, επιπρόσθετα, αναπόδραστα είναι εξαρτημένες μεταβλητές της ισχύος. Σκεφτείτε ότι έτσι κατάντησαν ακόμη και οι υπερεθνικοί θεσμοί της ΕΕ, όπως τραγικά καταμαρτυρείται καθημερινά τα τελευταία χρόνια.

Προϋποθέσεις αξιοπιστίας μιας εθνικής στρατηγικής

Αφού συντομέψαμε το κοσμοθεωρητικό και ηθικοπνευματικό σκέλος και τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά της διεθνούς πολιτικής σε βαθμό που ενδεχομένως τα δολοφονήσαμε εννοιολογικά, θα σταθούμε με εξίσου σύντομο τρόπο στα εξής κριτήρια και παράγοντες αξιοπιστίας μιας εθνικής στρατηγικής.

  • Ικανή πολιτική διακυβέρνηση επαρκώς δημοκρατικά νομιμοποιημένη

  • Ποιοτική και ποσοτική επάρκεια πολεμικών μέσων

  • Αξιόμαχη στρατιωτική ηγεσία

  • επεξεργασμένα επιτελικά σχέδια

  • υποστηρικτική οικονομική υποδομή

  • υποστηρικτικό εθνικό φρόνημα

  • ικανή και αξιόπιστη πολιτική ηγεσία

  • σταθερότητα στόχων και προσεγγίσεων ανεξάρτητα πολιτικών διακυμάνσεων

  • πλήρης συνεργασία πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας

  • ετοιμότητα / αποφασιστικότητα προάσπισης εθνικού συμφέροντος

  • αποτελεσματικές συμμαχίες

  • ποιότητα διπλωματίας

  • υποστηρικτικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις

  • διαρκής βελτίωση της αποτρεπτικής φήμης και αξιοπιστίας της χώρας

Γίνεται αμέσως αντιληπτό ότι σκοποί και μέσα όπως συμπλέκονται αναπτύσσουν άπειρους συνδυασμούς και όριο είναι ο ουρανός για διαρκή βέλτιστη και μέγιστη εκπλήρωσή τους. Η αξιοπιστία της εθνικής στρατηγικής ενός κράτους βελτιώνεται, επίσης, εάν ισχύουν, μεταξύ άλλων, τα εξής: Δίνονται διαρκώς παραστάσεις ικανότητας και αποφασιστικότητας άμυνας κατά όσων απειλούν τα εθνικά συμφέροντα. Καλλιεργούνται ακατάπαυστα τα κάθε είδους ερείσματα μιας χώρας στην περιφέρειά της.Υπάρχει επαρκής ικανότητα επηρεασμού της κατανομής ισχύος και συμφερόντων μιας χώρας στην περιφέρειά της. Αυτό είναι και το κύριο στρατηγικό έρεισμα ενός περιφερειακού κράτους. Εγρήγορση για συμμαχίες και επανεξέτασή τους σύμφωνα με τις εναλλαγές και ανακατανομές ισχύος και συμφερόντων. Υπάρχει επαρκής ικανότητα να δημιουργηθεί διπλωματικό κόστος. Υπάρχουν δεξιότητες δημιουργίας αποτρεπτικού ψυχολογικού κόστους. Υπάρχουν ικανές μυστικές υπηρεσίες που επιτρέπουν επαρκή γνώση των αντιπάλων και κυρίως της πολιτικοστρατιωτικής του τρωτότητας. Χαράσσονται κόκκινες γραμμές πέραν των οποίων υπάρχει αταλάντευτη άρνηση νομιμοποίησης αναθεωρητικών αξιώσεων και τετελεσμένων. Αναπτύσσονται διαρκείς «πελατειακές σχέσεις» με τις μεγάλες δυνάμεις επί ζητημάτων κατανομής ισχύος και συμφερόντων υπό το πρίσμα ενός σταθερού σκοπού οι ασύμμετρες σχέσεις ισχύος να κατατείνουν προς συμμετρικές συναλλαγές.Τέλος αλλά όχι το τελευταίο, κάθε χώρα θέτει μια απροσπέραστη για τους τρίτους κόκκινη γραμμή. Αυτή είναι η διεθνής νομιμότητα.Απαιτείται να μπορεί να κατοχυρώνει την κρατική κυριαρχία που προβλέπει η διεθνής νομιμότητα όταν άλλα κράτη διαφωνούν ενώ ταυτόχρονα αρνούνται την αρχή της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών με βάση αυτήν νομιμότητα. Για παράδειγμα, το δίκαιο της Θάλασσας όσον αφορά τα 12 μίλια, η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και τα στρατεύματα εισβολής και κατοχής μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η εθνοκρατική ζωή και η συγκρότηση αξιόπιστης εθνικής στρατηγικής είναι ένα διαρκές πνευματικό, πολιτικό και θεσμικό άθλημα. Κινούμενοι ανοδικά, τουτέστιν στεριώνοντας και δυναμώνοντας την εθνική ανεξαρτησία υπάρχει ολοένα και μεγαλύτερη ασφάλεια, ευημερία και δημοκρατία.

Και το αντίστροφο για την καθοδική τροχιά: Οι πολίτες αφήνουν τις κοσμοθεωρίες τους, εκμηδενίζονται ηθικά και ανθρωπολογικά, τα κανονιστικά εποικοδομήματα σαπίζουν και τα πάντα πλέον κατηφορίζουν προς το τέλμα και την πλήρη εκμηδένιση.

Στρατηγική των Μεγάλων Δυνάμεων: Ελέφαντες σε υαλοπωλείο

Συντομογραφικά και πριν αναφερθούμε στο διεθνές υποσύστημα της περιφέρειάς μας θα προχωρήσουμε στην περιγραφή των στρατηγικών των μεγάλων δυνάμεων. Με βάση την εμπειρία της περιόδου των τελευταίων αιώνων και τις συντρέχουσες στάσεις και συμπεριφορές η συγκρουσιακή τροχιά είναι προδιαγεγραμμένη. Λόγω περιορισμένου χρόνου δεν εξετάζω τα βαθύτερα αίτια αλλά μόνο τις κύριες πτυχές των στρατηγικών τους.

Οι μεγάλες δυνάμεις υιοθετούν μορφικά πανομοιότυπες στρατηγικές τις οποίες όσοι δεν ήταν τυφλοί τις έβλεπαν καθαρά ήδη το 1990.Όσο προχωρούμε στον 21ο αιώνα αναμενόμενα εντείνονται και πυκνώνουν προδιαγράφοντας το παγκόσμιο στρατηγικό περιβάλλον των δεκαετιών που επέρχονται.

Πρώτον η κάθε μια εξ αυτών αναπτύσσει διαρκώς την ισχύ της με το βλέμμα στραμμένο σε πρώτη φάση την επίτευξη περιφερειακής ηγεμονίας και στην συνέχεια αν μπορέσει την επίτευξη παγκόσμιας επικυριαρχίας.

Δεύτερον, προσπαθώντας να το επιτύχουν οι μεγάλες δυνάμεις διαθέτουν επιθετικές δυνάμεις που κατατείνουν σε στρατιωτικές ικανότητες πλανητικής προβολής ισχύος. Επιχειρούν τόσο να καθυποτάξουν τα γειτονικά τους κράτη όσο και να εξισορροπήσουν τυχόν άλλες μεγάλες δυνάμεις της δικής τους περιφέρειας. Για να το επιτύχουν επιδιώκουν να αποκτήσουν όσο μεγαλύτερο μερίδιο μπορούν του παγκόσμιου πλούτου.

Τρίτον, όταν μια μεγάλη δύναμη κοντεύει να κατακτήσει θέση περιφερειακού ηγεμόνα μια άλλη ή περισσότερες άλλες μεγάλες δυνάμεις εκτελούν υπερπόντιες εξισορροπήσεις με επεμβάσεις και κάθε άλλη προσπάθεια ελέγχου της κατανομής ισχύος με σκοπό την ακύρωση της επίτευξης περιφερειακής ηγεμονίας.

Τέταρτον, η πάλη των ελεφάντων είναι συντριπτική για τα περιφερειακά κράτη, ιδιαίτερα για τα αδύναμα κράτη, τα παραπαίοντα και αυτών των οποίων οι κοινωνίες παραμυθιάζονται εύκολα παραμελώντας τα εθνικά τους συμφέροντα.

Μεταξύ άλλων και συνήθως αδιαφανώς στην βάση μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στρατηγικών σχεδιασμών, υιοθετούν και εφαρμόζουν στρατηγικές κατατριβής τρίτων για να επιτύχουν το επιθυμητό επίπεδο κατανομής ισχύος (προωθούν συγκρούσεις αδιακρίτως σε μια κατάσταση όπου εχθροί κα φίλοι εναλλάσσονται με λογικές που εξυπηρετούν συγκεκριμένες κατανομές ισχύος).

Μεταφέρουν βάρη με συγκρότηση τυπικών ή άτυπων συμμαχιών ή με καλλιέργεια διενέξεων που εξωθούν τρίτα κράτη σε στάσεις που ευνοούν την εκπλήρωση των δικών τους στρατηγικών συμφερόντων. Συχνά η απόκτηση ισχύος και πλουτοπαραγωγικών πόρων με ευθεία επίθεση κατά περιφερειακών κρατών δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Συχνά επίσης βραχυχρόνια μπορεί ενισχύσουν και αυριανούς εχθρούς προκειμένου να επιτύχουν την εκπλήρωση των στρατηγικών τους σκοπών. Σε κάποιες διενέξεις συνεργάζονται υπόγεια με αμφότερους τους εμπλεκομένους. Απειλούν, εκβιάζουν, εφαρμόζουν στρατηγικές μαλακής ισχύος (soft power), ροκανίζουν τις πολιτικές ανθρωπολογίες άλλων κρατών με μεταμοντέρνα εθνομηδενιστικά ιδεολογήματα.

Προχωρώντας στον 21ο αιώνα η ανάλυση που στηρίζεται στην Θουκυδίδεια παράδοση, έχει ήδη προβάλει πιθανά εναλλακτικά σενάρια των ηγεμονικών συγκρούσεων (John Mearsheimer, Η τραγωδία της στρατηγικής των μεγάλων δυνάμεων – Εκδ. Ποιότητα). Σημασία έχει να γίνει κατανοητό ότι υπάρχει διαχρονική μορφική και δομική ομοιότητα των στρατηγικών γύρω από δύο από κύριους άξονες:

Ο ένας είναι ότι μια ανερχόμενη μεγάλη δύναμη η οποία επιδιώκει για περιφερειακή ηγεμονία έχει το βλέμμα στραμμένο προς την παγκόσμια επικυριαρχία.

Ο δεύτερος είναι ότι μόλις μια άλλη δύναμη κοντεύει να επιτύχει την περιφερειακή ηγεμονία άλλες μεγάλες δυνάμεις αρχίζουν ένα φαύλο κύκλο εξισορρόπησής της.

Στην βάση προβολών υφιστάμενων συντελεστών ισχύος θα μπορούσαμε να μνημονεύσουμε μερικές πιθανές αξιώσεις περιφερειακής ηγεμονίας: Ανάδειξη της Γερμανίας σε περιφερειακό ηγεμόνα ή ισορροπία Γερμανίας και Ρωσίας οπότε η Αμερικανική στρατηγική παρουσία περιττεύει. Ισορροπία και σταθερότητα στο ήδη πολυπολικό ηγεμονικό σύστημα της Νότιας Ασίας όπου η Κίνα, η Ινδία και η Ιαπωνία ακονίζουν τις αξιώσεις ηγεμονίας. Κανείς μπορεί να προχωρήσει και σε άλλες περιφέρειες για να εξετάσει τις προβολές ισχύος για να προβλέψει την διπλωματία και την στρατηγική των μεγάλων δυνάμεων στον ορίζοντα του 21ου αιώνα που προσδιορίζει τον φαύλο κύκλο των ανταγωνισμών, των συγκρούσεων, των υπερπόντιων εξισορροπήσεων και των συμπληγάδων μέσα στις οποίες εγκλωβίζονται οι περιφερειακές διενέξεις.

Αυτή λοιπόν είναι η μεγάλη πλανητική εικόνα του πολυπολικού εικοστού πρώτου αιώνα τον οποίο κάποιοι μυστήρια περιέγραψαν ή συνεχίζουν να τον περιγράφουν ως ανθόσπαρτο και γεμάτο καλοκάγαθους περιπατητές της παγκοσμιοποίησης των φαντασιώσεών τους.

Διεθνής πολιτική και η περιφέρεια στην οποία ανήκει η Ελλάδα

Οι επισημάνσεις που προηγήθηκαν βοηθούν στην κατανόηση της κατάστασης που θα επικρατήσει τον 21ο αιώνα σε όλο το φάσμα που καλύπτει η ζώνη που αρχίζει από το Αιγαίο και φτάνει στον Καύκασο. Χρήζει να υπογραμμιστεί ότι η εθνική στρατηγική δεν μπορεί να χαραχτεί και εφαρμοστεί καθισμένη πάνω σε σύννεφα αυταπάτης και ψευδαισθήσεων.

Στην Ελλάδα τουλάχιστον, τις δύο τελευταίες δεκαετίες κάθε περιγραφή της πραγματικότητας την λιθοβολούσαν είτε μύωπες είτε επιστημονικά μεταμφιεσμένοι χρήσιμοι ηλίθιοι των ηγεμονικών αξιώσεων ισχύος. Ποια είναι λοιπόν η πραγματικότητα στην ευρύτερη στην οποία ανήκει η Ελλάδα;

Πρώτον, καθ’ όλη την διάρκεια της σύγχρονης εποχής η ζώνη από την Ευρώπη μέχρι την Μέση και Μείζονα Ανατολή αποτέλεσε την κρισιμότερη γεωπολιτική ζώνη της ηγεμονικής αντιπαράθεσης. Αυτό συνεχίστηκε στον Ψυχρό Πόλεμο και μετά από αυτόν μέχρι σήμερα.Πλουτοπαραγωγικοί πόροι, οικονομία, φυσικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά, θρησκείες, πολιτισμός, κοινωνική συνοχή των πληθυσμών και τεχνολογική ανάπτυξη, είναι μεταξύ άλλων παράγοντες που συνεκτιμούνται προσδιορίζοντας το στρατηγικό ενδιαφέρον των μεγάλων δυνάμεων και την επεμβατική τους δραστηριότητα. Μέχρι τον 20ό αιώνα η ναυτική δύναμη που ήλεγχε στρατηγικά αυτή την περιοχή εμποδίζοντας την εκάστοτε ηπειρωτική δύναμη να καταστεί περιφερειακός ηγεμόνας ήταν η Μεγάλη Βρετανία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες την διαδέχθηκαν και μέχρι τις μέρες μας αναπτύσσει έντονη επεμβατική δραστηριότητα κάθε είδους.

Δεύτερον, ανιχνεύονται δύο κύριες ειδοποιοί διαφορές σε σχέση με το παρελθόν. Αφενός το φυσικό αέριο στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Νότιο Αιγαίο καθιστά τις στρατηγικές παραμέτρους της ενέργειας πιο σύνθετες. Αφετέρου, μόλις τώρα γίνεται αισθητή η είσοδος στην μετά-Αποικιακή εποχή. Ποιο συγκεκριμένα, η αποτίναξη του αποικιακού ζυγού τον 19ο και 20ο αιώνα δεν είχε γίνει δραστικά αισθητή μέχρι και το τέλος την μεταψυχροπολεμική εποχή επειδή όλα σχεδόν τα κράτη που απελευθερώθηκαν στην συνέχεια και για ένα περίπου αιώνα εγκλωβίστηκαν στις συμπληγάδες της ηγεμονικής διαπάλης του Ψυχρού Πολέμου.

Η είσοδος στην μεταψυχροπολεμική εποχή το 1990 συμβόλιζε μια διττή αφετηρία. Αφενός, κατά την διάρκεια της μεταψυχροπολεμικής εποχής ενεργοποιήθηκαν κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις οι οποίες άλλοτε ήταν υποκινούμενες στο πλαίσιο του διαρκούς παρεμβατισμού των μεγάλων δυνάμεων και άλλοτε ήταν πηγαίες και φυσιολογικές οδηγώντας τις πλείστα μεγάλα και μικρά έθνη να θέσουν σε κίνηση δραστικές καθεστωτικές αλλαγές που καθιστούν την περιοχή αγνώριστη και που δημιουργούν μια δυναμική και κινούμενη στρατηγική δίνη. Μικρά και μεγάλα ιστορικά έθνη με πανίσχυρες και μακραίωνα πνευματικά και πολιτισμικά σμιλευμένες υποκείμενες ανθρωπολογίες γίνονται σταδιακά πιο αυτόνομοι διεθνείς παίχτες γεγονός που καθιστά δυσχερέστερο τον πολιτικό και στρατηγικό έλεγχο της περιοχής. Για να το πούμε διαφορετικά, για τις στρατηγικές των μεγάλων δυνάμεων είναι ένα πολύ πιο δύσκολο στρατηγικό πεδίο σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη ιστορική φάση μετά τον 16ο αιώνα.

Αφετέρου, στην ιστορικά στρατηγικά κρίσιμη ζώνη που αρχίζει από τον Καύκασο και φτάνει στις Δυτικές Ακτές της Αφρικήςενεργοποιήθηκαν δεκάδες εστίες δραστικών ενδοκρατικών και διακρατικών ανακατατάξεων. Η αστάθεια που αυτό προκαλεί εξ αντικειμένου θα είναι παρατεταμένη και θα διαρκέσει πολλές δεκαετίες μέχρι και την σταθεροποίηση νέων ισορροπιών. Μέχρι τότε η ευρύτερη περιοχή μας θα είναι ασταθής, ευμετάβλητη και εν πολλές απρόβλεπτη.

Αυτά μπορούμε να τα πούμε και διαφορετικά. Οι πολιτικές εξουσίες των μεγάλων δυνάμεων δεν έχουν μπροστά τους κατιτί το οποίο μπορούν να γνωρίζουν. Η σύγχρονη πολιτική παράδοση των δυτικών τουλάχιστον δυνάμεων γνώρισε δύο μόνο εικόνες.

Την οικεία δική τους εικόνα αυτοπεποίθησης και ισχύος όταν σταδιακά από τον 16ο μέχρι τον 20ο αιώνα οι πρώην δουλοπάροικοι της μετά-Μεσαιωνικής εποχής εξελίχθηκαν σε πειθαρχημένους υπηκόους μέσα στις οικείες εύτακτες μετά-ηγεμονικές κρατικές δομές των.

Η άλλη εικόνα ήταν αυτή που οι πολιτικές ηγεσίες είχαν για τις υπόλοιπες κοινωνίες τους πέντε τελευταίους αιώνες. Ήταν είτε ηττημένες και υπόδουλες κατά την διάρκεια της αποικιοκρατικής εποχής είτε υποχείρια και ποδογετούμενες κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλά πνευματικά και πολιτικά ελίτ συνεχίζουν να έχουν αυτές τις δύο εικόνες που δεν ισχύουν πλέον. Ιδιαίτερα, στον εκτεταμένο γεωγραφικό χώρο Ανατολικά του Αιγαίου μέχρι την Ινδία και την Κίνα όπου συγκροτήθηκε ο πολιτικός πολιτισμός –και όπου παρά την στρατιωτική κατοχή του ποτέ δεν έπαυσε να εμπεριέχει έθνη με ισχυρά ανθρωπολογικά υπόβαθρα– το κοινωνικό, πολιτικό και στρατηγικό πεδίο είναι νέο και πρωτόγνωρο. Σίγουρα είναι κινούμενο, απρόβλεπτο και αστάθμητο: Οι ανθρωπολογικά πάμπλουτες και πνευματικά μεστές κοινωνικές οντότητες μεταλλάσσονται εκρηκτικά αποτινάσσοντας τα παλιά μετά-αποικιακά καθεστώτα αναζητώντας πολιτειακά συστήματα συμβατά με την ετερότητά τους.

Υπό αυτές τις προϋποθέσεις στην ζώνη που αρχίζει από τον Καύκασο και φτάνει στο Μαρόκο προβάλλονται τάσεις μεγάλης αστάθειας που είναι ήδη αισθητές και που αναμένεται να είναι παρατεταμένες, αστάθμητες και απρόβλεπτες.

Η αστάθεια αυτή θα είναι αυξητική με τρόπο ευθέως ανάλογο των αναπόδραστων ηγεμονικών στρατηγικών επέμβασης στις γραμμές που προαναφέραμε. Πολύ περισσότερο από ότι τους παρελθόντες αιώνες της αποικιακής και ψυχροπολεμικής εποχής, στις μέρες μας συμπλέκονται δυναμικά και αστάθμητα η γεωγραφία, ο πολιτισμός, οι θρησκείες, η ιστορία, οι πλουτοπαραγωγικοί πόροι, οι στρατιωτικές ικανότητες και δύο νέα στοιχεία.

Από την μια πλευρά είναι η άπιαστη εξέλιξη της τεχνολογίας που αλλάζει δραστικά πολλά δεδομένα συμπεριλαμβανομένων της πυρηνικής τεχνολογίας, των στρατιωτικών ικανοτήτων και των επικοινωνιών σε ένα ευρύ φάσμα των δραστηριοτήτων του ανθρώπου όπου αντίθετα με το παρελθόν έχουν πρόσβαση σε αυτές οι πάντες, μαζικά, διαδομένα και ανεξέλεγκτα.

Από την άλλη πλευρά, βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη το προαναφερθέν γεγονός της αύξησης του αριθμού των μεγάλων δυνάμεων καθιστώντας τον 21ο πολυπολικό. Πολυπολικό όμως πλανητικά και όχι μόνο στην Ευρώπη όπως συνέβαινε από τον 16ο μέχρι τον 20ό αιώνα.

Το πολυπολικό σύστημα, υπενθυμίζω είναι ένα πολύ πιο σύνθετο στρατηγικό περιβάλλον, ιδιαίτερα υπό το προαναφερθέν πρίσμα της εισόδου μας στην μετά-αποικιακή εποχή αλλά και της χειραφέτησης μικρών και μεγάλων εθνών, καθώς και των τεχνολογικών εξελίξεων.

Νέες μεγάλες δυνάμεις εισέρχονται ήδη στο στρατηγικό παιχνίδι κάνοντας διαρκώς αισθητό ότι αμφισβητούν το μονοπώλιο του ελέγχου του παγκόσμιου πλούτου από τις δυνάμεις που κυριαρχούσαν κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Επιχειρώντας να αποκτήσουν πρόσβαση και ερείσματα στους πλουτοπαραγωγικούς πόρους της Μέσης και Μείζονος Ανατολής και της Μεσογείου καθιστούν την γεωστρατηγική αντιπαράθεση πολύ πιο δυναμική, σύνθετη και ρευστή. Κανείς δεν έχει παρά να προσέξει τις εξελίξεις στον Περσικό κόλπο και στην Ανατολική Μεσόγειο για να το διαπιστώσει αμέσως.

Υποστηρίζουμε λοιπόν ότι η κυρίαρχη πολιτική κουλτούρα της Δύσης δεν επιτρέπει στις κυβερνήσεις να αντιληφθούν επακριβώς, επαρκώς και ορθολογικά τι σημαίνουν οι κοσμοϊστορικού χαρακτήρα εξελίξεις στο ιστορικό χώρο Ανατολικά του Αιγαίου και κυρίως το πώς μεταφράζεται πολιτικά και στρατηγικά η ανθρωπολογική εξέγερση του επί αιώνες αποικιοκρατούμενου ιστορικού ανθρώπου.

Οι μόνοι οι οποίοι ενδεχομένως θα μπορούσαν να έχουν στοιχειώδη έστω ιστορική και ανθρωπολογική θέαση αυτών των εξελίξεων είναι οι Ισραηλινοί και ίσως οι μετά-Σοβιετικοί Ρώσοι, οι Έλληνες και οι Τούρκοι ή οτιδήποτε απομείνει από την σχεδόν αναπόδραστη διαίρεση της σημερινής Τουρκίας αν δημιουργηθεί ένας μεγάλος κουρδικός πολιτικός και ίσως κρατικός σχηματισμός που αρχίζει από το Ιράκ και το Ιράν, περνάει από την Ανατολική Τουρκία και φτάνει στην Συρία.

Η ανθρωπολογική μυωπία των δυτικών δυνάμεων είναι κραυγαλέα. Αδυνατούν να κατανοήσουν το πασίδηλο, ότι δηλαδή στην περιφέρειά μας θα επικρατεί αστάθεια για πολλές δεκαετίες και ότι εξ αντικειμένου οι μόνες ανθρωπολογικά και πολιτειακά προβλέψιμες χώρες είναι η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά η μυωπική στάση απέναντι στην Ελλάδα από το 2009 και εντεύθεν.

Κουρδικό ζήτημα ή τουρκικό ζήτημα – Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ

Τηλεσκοπικά αναφέρω μερικά ακόμη στοιχεία που συνθέτουν το γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό περιβάλλον της περιφέρειάς μας. Τα Βαλκάνια και Ανατολική Μεσόγειος είναι το κομβικό γεωγραφικό σημείο μεταξύ Ανατολής – Δύσης και Βορρά – Νότου. Αυτό τις καθιστά στρατηγικά σημαντικές όσον αφορά τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πόρων, των προσβάσεων σε αυτούς και των διαύλων διακίνησής αυτών των πόρων.

Η άσκηση επιρροής και εποπτείας στα πνευματικά, πολιτισμικά και πολιτικά δρώμενα της ευρύτερης περιοχής καθίσταται αμφίπλευρη σύνθετη καθότι στους οργανωμένους στρατηγικούς δρώντες προσφέρονται μεγαλύτερες ευκαιρίες δράσης και στους λιγότερο οργανωμένους καθίσταται ένας δυσχερέστερος όπως είπαμε γεωπολιτικός χώρος.

Ανάλογα με το πώς θα εξελιχθεί η Τουρκία σε συνάρτηση με τις μεγάλες ανακατατάξεις στην περιοχή και κυρίως αναφορικά με το κουρδικό ζήτημα, οι προσβάσεις στον Βόσπορο, το ποιος ελέγχει νομικά και στρατηγικά το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και η επιθετική ή αποτρεπτική ισχύς των εκάστοτε αντιπαρατιθέμενων κρατών, είναι όλοι παράγοντες που αποκτούν πρόσθετη σημασία.

Εάν σταθούμε στον οριζόντιο γεωπολιτικό άξονα Ανατολικά και Δυτικά του Αιγαίου δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Κύπρος, όπως σωστά επισημαίνει ο Αχμέτ Νταβούτογλου στο Στρατηγικό Βάθος (Εκδόσεις Ποιότητα), αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αν όχι το σημαντικότερο γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό σημείο του πλανήτη. Σε αυτό το γεγονός προστίθενται και πλουτοπαραγωγικοί πόροι της Ανατολικής Μεσογείου και η Αραβο-Ισραηλινή, η Ισραηλινο-Τουρκική και Ισραηλινο-Ιρανική αντιπαράθεση ανάλογα με το πώς εξελιχθούν η κάθε μια ξεχωριστά η σε συνδυασμό.

Το ακροτελεύτιο σημείο στην δυτική πλευρά του άξονα αυτού, επίσης, είναι και το ιστορικό ανάχωμα κατά της προς δυτικά κίνησης των Ανατολικών δυνάμεων. Χωρίς περιστροφές υποδηλώνουμε ότι η ελληνική οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010 δημιουργεί ένα πρωτόγνωρο στρατηγικό κενό πηγή αστάθειας και απρόβλεπτων εξελίξεων. Ενδεικτικά, θα μπορούσαμε να δούμε μερικές πτυχές του αναδυόμενου περιφερειακού περιβάλλοντος υπό το πρίσμα στρατηγικών επιλογών που αφορούν την Ελλάδα.

Μεταψυχροπολεμικά και σε αντίθεση με την συμβατική σοφία μερικών τεχνοκρατών του Αμερικανικού Πενταγώνου και εξαρτημένων από αυτό ιδρυμάτων προτάσεων πολιτικής, η στρατηγική σημασία της Ελλάδας τον 21ο αιώνα είναι δυνητικά πολύ μεγαλύτερη σε σύγκριση με τον Ψυχρό Πόλεμο.

Το αντίθετο θα ίσχυε αν υπήρχε δυνατότητα για μια σταθερή Τουρκία χωρίς όμως αξιώσεις να καταστεί περιφερειακός ηγεμόνας. Το ότι μια τέτοια ηγεμονία προσπαθεί να κατακτήσει η νέο-Οθωμανική Τουρκία καταμαρτυρείται όχι μόνο διαβάζοντας το εγχειρίδιο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής το βιβλίο του Αχμέτ Νταβούτογλου Στρατηγικό βάθος και το ακόμη πιο σημαντικό Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες όπου καταγράφεται το πραγματικό βάθος των νέο-Οθωμανικών αξιώσεων. Τα λόγια, οι στάσεις και οι συμπεριφορές της νέο-Οθωμανικής διακυβέρνησης από το 2002 μέχρι σήμερα μαρτυρούν κλασικές αξιώσεις περιφερειακής ηγεμονίας.

Κανονικώς εχόντων των πραγμάτων στην βάση πάγιων συμπεριφορών, εάν η Τουρκία κόντευε να γίνει περιφερειακός ηγεμόνας η εξισορροπητική παρέμβαση μιας ή περισσοτέρων μεγάλων δυνάμεων είναι νομοτελειακά δεδομένη.

Εάν αντίστροφα η Τουρκία κατακερματιστεί ελέω φρικτών διπλωματικών λαθών απίστευτου ερασιτεχνισμού την τελευταία δεκαετία, στον χώρο της Μικράς Ασίας και πέραν αυτής θα αναδυθεί ένα νέο Ανατολικό ζήτημα μεγαλυτέρων αυτή των φορά διαστάσεων και πιο πολύπλοκο.

Υπό το πρίσμα αυτών των τάσεων η θέση και ο δυνητικά πολύ μεγάλος ρόλος της Ελλάδας εξαρτάται από το κατά πόσο θα επιβιώσει της κυριολεκτικά μυστήριας και περίεργης κρίσης που διανύουμε. Μια κρίση η οποία ανεξαρτήτως λαθών του μπορούσε να μην είχε βαθύνει με μια διαδοχή λαθών που υποδηλώνουν εγκατάλειψη της Ελληνικής Εθνικής Ανεξαρτησίας από τα μεταπολιτευτικά ελίτ διακυβέρνησης. Η στρατηγική σημασία της Ελλάδας πάντως δεν είναι ανεξάρτητη των οικονομικών υποθέσεων.

Σε κάθε περίπτωση και για να θυμηθούμε το δίλημμα του Στάλιν «ψωμί ή τανκς» ακόμη και εάν η υπέρβαση της οικονομικής κρίσης δεν είναι εφικτή βραχυχρόνια, δεν υπάρχει πολυτέλεια η Ελλάδα να μην διαθέτει επαρκή αποτρεπτική ισχύ. Το πραγματικό δίλημμα βέβαια είναι μεταξύ επαρκούς αποτρεπτικής ισχύος και συνέχισης της υπερπολυτελούς ασυδοσίας των ληστών της λεγόμενης λίστα Λακάρτ

Στο ανισοσκελές τετράγωνο Κύπρος, Θράκη, Κέρκυρα και Κρήτη, επιπλέον, θα πρέπει να υπάρχει επαρκής αποτρεπτικός σχεδιασμός που θα αποθαρρύνει κάθε σκέψη εισβολών ή παρενόχλησης.

Υπό το πρίσμα των πιο πάνω δεδομένων, ο εκ μέρους της Ελλάδας στρατηγικός έλεγχος του Αιγαίου και ο προσπορισμός οφελών από τον υποθαλάσσιο πλούτο σύμφωνα με την διεθνή νομιμότητα είναι κάτι περισσότερο από ζωτική υπόθεση. Είναι ζήτημα εθνοκρατικής επιβίωσης. Εκτός από δραστικές στρατηγικές διεξόδου από την κρίση που θα επιτρέψουν επιστροφή στην ανάπτυξη, η αποκέντρωση για να καταστεί η Ελλάδα πιο ανταγωνιστική στους τομείς της γεωργίας και της φιλικής με το περιβάλλον τεχνολογικής ανάπτυξης είναι εξίσου σημαντικά ζητήματα.

Η αποκέντρωση αυτή, ασφαλώς, κτίζοντας πάνω στην εθνική ομοιογένεια των ελληνικών κοινοτήτων, θα πρέπει να διασφαλίζει ισορροπία μεταξύ δημιουργικότητας και ισχυρής κεντρικής διακυβέρνησης στους τομείς της εθνικής ασφάλειας, των μακροοικονομικών αποφάσεων και της εσωτερικής ευνομίας, τάξης και ασφάλειας. Η επιβίωση της Κυπριακής Δημοκρατίας επιπλέον, είναι ευθέως συναρτημένη με την επιβίωση του νεοελληνικού κράτους και την δυνατότητά του να αναπτύξει μια ισχυρή αποτρεπτική στρατηγική με όποια μέσα και αν διαθέτει.Το ζήτημα αυτό το έχουμε αναλύσει σε άλλες δημοσιεύσεις και γι’ αυτό δεν επεκτεινόμαστε.

Γεωπολιτική και γεωστρατηγική δίνη Ανατολικά του Αιγαίου

Επανερχόμενοι στις στρατηγικές, κοινωνικοπολιτικές και διακρατικές ανακατατάξεις Ανατολικά του Αιγαίου, η γεωπολιτική και γεωστρατηγική δίνη που δημιουργούν δεν ερμηνεύονται με στατικούς φακούς της αποικιακής εποχής. Η Τουρκία με το να διακηρύττει και να επιχειρεί να καταστεί ένας περιφερειακός ηγεμόνας και δυνητικά παγκόσμια δύναμη, αστόχησε σε τρία επίπεδα που ενδιαφέρουν ζωτικά την γεωπολιτική της περιοχής αλλά και που επαναπροσδιορίζουν την θέση και τους ρόλους της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ και της ίδιας της Τουρκίας ή ότι απομείνει από αυτήν.

Το πρώτο επίπεδο είναι η πραγματική κατάσταση της Τουρκίας την τελευταία δεκαετία. Η εικόνα είναι ευδιάκριτη: Ένας περιφερειακός γίγαντας με πύλινα πόδια ο οποίος μάλιστα νόμισε ότι μπορεί να τρέχει πριν μάθει να περπατά, να κλωτσά και να απειλεί ακόμη και κατά μιας απείρως υπέρτερης περιφερειακής δύναμης, δηλαδή του Ισραήλ, κράτος του οποίου έθιξε τα ζωτικά, τα έσχατα και τα υπαρξιακά συμφέροντα επιβίωσης. Επιπλέον, εκτός από το έθνος των Κούρδων που είναι πλέον εξαπλωμένο σε όλη την επικράτεια της Τουρκίας και που παραμονεύει να αποκτήσει την εθνική του ανεξαρτησία είναι και οι απίστευτοι ερασιτεχνισμοί στην Συρία που θυμίζει μαθητευόμενο μάγο.

Το δεύτερο επίπεδο είναι η ισλαμική δυναμική υπό τις νέες διεθνείς συνθήκες ενός κρατοκεντρικού διεθνούς συστήματος. Η ισλαμική δυναμική αφορά όποια περιοχή ζουν πιστοί μουσουλμάνοι αλλά πιο ζωτικά την ευρύτερη περιφέρεια Ανατολικά του Αιγαίου μέχρι και την Ινδία. Πιο συγκεκριμένα, η μετά-αποικιακή εποχή στην οποία προαναφερθήκαμε δεν είναι κατ’ ανάγκη αυτή που περιγράφει ο Αχμέτ Νταβούτογλου στο Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες. Μια δηλαδή περίπου γρήγορη και ηγεμονευμένη από την Τουρκία (όπως υπαγορεύει στοΣτρατηγικό βάθος) ανάδειξη μιας παν-ισλαμικής οντότητας.

Μπορεί οι υποκείμενες ανθρωπολογίες των ιστορικών εθνών να διαιωνίσθηκαν και να αυτοσυντηρήθηκαν παρά την αποικιοκρατία πλην δεν πρέπει να υποτιμάται το γεγονός ότι το διεθνές σύστημα που αναπτύχθηκε μετά την Συνθήκη της Βεστφαλίας και κωδικοποιήθηκε με τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ το 1945 δημιούργησε μια πλανητική κρατοκεντρική δομή δύο εκατοντάδων κρατών με κρατική κυριαρχία εδαφικά οριοθετημένη.

Στα περισσότερα κράτη οι ηθικές, δικαιακές και ενίοτε και κοσμοθεωρητικές θεμελιώσεις στο κάθε ένα κράτος ξεχωριστά είναι ισχυρότερες θρησκευτικών ή ακόμη και εθνικών συγκλίσεων. Αναμφίβολα, κατά την διάρκεια των δεκαετιών που επέρχονται ενδέχεται να υπάρξουν ανακατατάξεις εντός και μεταξύ των κρατών που ενδέχεται να συμπεριλαμβάνουν και εδαφικούς επαναπροσδιορισμούς όπως αυτούς που βλέπουμε στο Ιράκ, στην Συρία και ενδεχομένως στην Τουρκία.

Εν τούτοις, υπάρχει μια μεγάλη ειδοποιός διαφορά μεταξύ αλλαγών εντός της δομής και αλλαγών της μορφής και των λειτουργιών της δομής. Η μορφή προβάλλεται στον 21 αιώνα ως κρατοκεντρική κινούμενη προς εθνοκρατοκεντρισμό με την έννοια ότι η εθνική ουσία ενδοκρατικά βαθαίνει υποστασιοποιόντας ένα «εθνοκράτος» που δεν συμβολίζει πλέον όπως στο παρελθόν μόνο ένα ανθρωπολογικά αδιάφορο κρατικό θεσμό.

Κοντολογίς το διεθνές υποσύστημα της περιφέρειάς μας αλλά και ευρύτερα κατατείνει προς μεγαλύτερη εσωτερική διαφοροποίηση. Το ερώτημα, εδώ που επεξεργαστήκαμε σε άλλη περίπτωση (Κοσμοθεωρία των Εθνών), είναι το κατά πόσον η εθνοκρατοκεντρική διαφοροποίηση (ένας βαθύτερος δηλαδή κρατοκεντρισμός) οδηγεί προς ισχυρότερα αντί-ηγεμονικά αντανακλαστικά. Καθότι όσο περισσότερες αντί-ηγεμονικές συσπειρώσεις έχουμε και όσο πιο γρήγορα αυτές συγκροτούνται τόσο μεγαλύτερη σταθερότητα έχουμε, και το αντίθετο. Αυτός προδιαγράφεται ότι θα είναι ο 21ος αιώνας.

Σίγουρο είναι πάντως ότι αν αυτές είναι οι τάσεις του κρατοκεντρικού συστήματος, ο ιστορικός του μέλλοντος θα δυσκολευτεί να απαντήσει πως είναι δυνατό τόσοι άνθρωποι της εποχής μας να είχαν πιστέψει ότι θα υπάρξει ένας ενοποιημένος πλανήτης, μάλιστα περίπου ανθόσπαρτος, πολιτικά αδιάφορος και αλτρουιστικός (ανάλογα με το δόγμα: ορθολογιστών και αγαθοεργών εμπόρων, αταξικά συνειδητοποιημένων κομμουνιστών με έθος ισότητας και δικαιοσύνης, παγκοσμιοποιημένων μη κυβερνητικών δρώντων, αγαθοεργών χρηματοοικονομικών κερδοσκόπων, και τα λοιπά).

Το τρίτο επίπεδο το οποίο η Τουρκία παραγνωρίζει κραυγαλέα είναι οι μεγάλες δυνάμεις. Οι Τούρκοι πολιτικοί φαίνεται να αγνοούν τι σημαίνει να επιχειρεί κανείς να γίνει περιφερειακός ηγεμόνας. Φαίνεται να αγνοούν ότι κάθε βήμα προς την κατεύθυνση να καταστεί η Τουρκία περιφερειακός ηγεμόνας εκκολάπτει εξισορροπήσεις που αναπόδραστα οδηγούν σε στρατηγικές μεγάλων δυνάμεων αντίκρουσης αυτής της τάσης.

Αν και βιβλιογραφικά ένας εξ αυτών δεν έχω μεγάλη υπόληψη στους δυτικούς στρατηγιστές όσον αφορά την κατανόηση της Ανατολής, κατιτί στο οποίο αναφέρθηκα ήδη υπό ένα παραπλήσιο πρίσμα.

Η αποικιακή εποχή και ο Ψυχρός Πόλεμος τους πρόσφερε την δυνατότητα που δεν έχουν πλέον να σκέφτονται ως κατέχουσες υπερδυνάμεις. Αυτή όπως είπαμε είναι μια παρωχημένη πολιτική κουλτούρα πλην υπαρκτή λόγω κεκτημένης ταχύτητας. Όμως, είναι ένα πράγμα η επικυριαρχία που ιστορικά μιλώντας είναι πάντα εφήμερη και άλλο η κατοχή και ο παντοτινός έλεγχος. Παρά το γεγονός ότι εισήλθαμε ήδη για τα καλά στην μετά-αποικιακή εποχή Αμερικανοί και άλλοι στρατηγιστές της Δύσης αργά ή γρήγορα θα διαπιστώσουν αφενός ότι η διαχείριση του Ανατολικού μετά-αποικιακού κόσμου δεν θα είναι γραμμική υπόθεση, και αφετέρου, ότι η δονικιχωτικοί ερασιτεχνισμοί των νεοτούρκων Οθωμανών δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν στην εθνική τους στρατηγική παρά μόνο προβλήματα.

Μάλιστα, εάν όπως υπαινιχθήκαμε καταρρεύσει η Συρία και πολύ περισσότερο αν έχουμε παράλληλες εξελίξεις και στο Ιράν, η δημιουργία ενός τεράστιου κουρδικού κράτους είναι αναπόδραστη και ένα μεγάλο γεωπολιτικό γεγονός ιστορικών διαστάσεων γιατί αλλάζει συλλήβδην τις κατεστημένες περιφερειακές ισορροπίες του 19ου και 20ου αιώνα.

Το ζήτημα δεν θα είναι να προσφέρουν κάτι στην Δύση οι Τούρκοι αλλά οι Δυτικοί και το Ισραήλ να διαχειριστούν μια πιθανή διάλυση της Τουρκίας, ενός από τα πλέον ανθρωπολογικά, κοινωνικοπολιτικά και ταξικά διαφοροποιημένα κράτη της περιοχής. Δεν συνηθίζω να πιθανολογώ αλλά να αναφέρομαι σε επαληθευμένα και ορατά γεγονότα του παρελθόντος και του παρόντος. Μπορώ όμως εν τούτοις να πω ότι θα ήταν περίεργο αν το Ισραήλ και ίσως κάποιες άλλες δυνάμεις να μην έχουν επεξεργαστεί εναλλακτικά σενάρια αναφορικά με το κουρδικό ζήτημα ή καλύτερα το τουρκικό ζήτημα αν δημιουργηθεί κουρδικό κράτος. Ιδωμένες υπό το πιο πάνω ρεαλιστικό στρατηγικό πρίσμα τα επόμενα χρόνια και δεκαετίες δημιουργούν πολλούς μονόδρομους.

Κατά πρώτον, όπως ήδη υπαινιχθήκαμε, επειδή η δυναμική και ασταθής ανασύνταξη του ανθρωπολογικού, γεωγραφικού και γεωπολιτικού χάρτη θα κρατήσει πολλές δεκαετίες οι μόνοι περιφερειακοί πυλώνες χάραξης και εφαρμογής στρατηγικής και σταθερότητας είναι αρχίζοντας από τα Ανατολικά το Ισραήλ, η Κύπρος και η Ελλάδα. Δυνητικά δημιουργούν ένα πανίσχυρο άξονα σταθερότητας που μπορεί να επενεργεί σταθεροποιητικά στις επερχόμενες δυναμικές ανακατατάξεις. Δεν αναφέρομαι σε κάποια συμμαχία γιατί κανείς δεν μπορεί να την αποκλείσει ή να την προβλέψει με βεβαιότητα αλλά στην ύπαρξη τριών ισχυρών και σταθερών κρατών με συγκλίνοντα στρατηγικά συμφέροντα σε μια ασταθή πλην γεωπολιγικά πολύ σημαντική περιφέρεια.

Δεύτερον, οι μεγάλες δυνάμεις αργά ή γρήγορα θα αντιληφτούν πλήρως ότι η μετά-αποικιακή εποχή είναι πολύ εύθραυστη και ότι δεν μπορούν χωρίς κόστος γι’ αυτούς να συμπεριφέρονται ως ελέφαντες μέσα σε υαλοπωλείο. Δεν εννοώ με αυτό ότι δεν θα συνεχίσουν την διαπάλη εξισορροπώντας αλλήλους για να καταστεί μια εξ αυτών περιφερειακός ηγεμόνας. Υπαινίσσομαι, όσον αφορά την περιοχή μας, ότι στην ζυγαριά κόστους / οφέλους η μη ορθολογιστική διαχείριση του τουρκικού προβλήματος και του κουρδικού ζητήματος θα έχει απρόβλεπτες αρνητικές αποδώσεις για όποιον σκεφτεί ή ενεργήσει επιπόλαια, κοντόφθαλμα και κυρίως με παρωχημένους όρους που παραβλέπουν την ειδοποιό διαφορά της μετά-αποικιακής ανθρωπολογικής δίνης και την διαλεκτική σχέση μεταξύ σταθερών κρατών και κρατών που η αστάθειά τους είναι ήδη δρομολογημένη.

Τρίτον, η στρατηγική του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου χρήζει να έχει ευρεία θέαση και προοπτική σε βάθος χρόνου. Ο μετά-αποικιακός κόσμος που σκιαγραφήσαμε πιο πάνω θα είναι αφενός κοινωνικοανθρωπολογικά, πολιτικά και στρατηγικά πολύ διαφορετικός από τον αποικιακό και Ψυχροπολεμικό και αφετέρου θα είναι πολυπολικός και όχι με τον κλασικό μετά-Βεστφαλιανό τρόπο.

Σίγουρα δεν θα είναι ανθόσπαρτος αλλά ο πλανήτης ανθόσπαρτος ποτέ δεν ήταν και ποτέ δεν θα είναι. Πλέον, δεν είναι μόνο το γεγονός ότι οι μεγάλες δυνάμεις θα είναι πολλές αλλά επιπλέον και το γεγονός ότι οι περισσότερες θα είναι ανθρωπολογικά μεστές και περιεκτικές. Το ίδιο για τα μικρότερα εθνοκράτη τα οποία όσα εξ αυτών διαθέτουν επαρκή εσωτερική συνοχή για να είναι βιώσιμα είναι λογικό και αναμενόμενο να απαλλαγούν σταδιακά από αποδυναμωτικές εθνομηδενιστικές επιρροές. Θα συνειδητοποιήσουν, λογικά, ότι η κοινωνικοπολιτική συνοχή τους, η ασφάλειά τους και η βιωσιμότητά τους θα είναι συνάρτηση της ευρωστίας της πολιτικής τους ανθρωπολογίας. Ήδη υιοθετήσαμε την θέση ότι ευρύτερα στον κρατοκεντρικό πλανήτη η σταθερότητα και η ασφάλεια του καθενός θα είναι συνάρτηση των αντί-ηγεμονικών αντανακλαστικών των κρατών. Δηλαδή, το πόσο γρήγορα και το πόσο αποτελεσματικά θα συγκροτούνται αντί-ηγεμονικοί άξονες που θα ελέγχουν της αναθεωρητικές και ηγεμονικές αξιώσεις.

Παναγιώτης Ήφαιστος, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ- ΚΡΑΤΙΚΉ ΘΕΩΡΙΑ: Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Κύρια σημεία (“speaking notes) ομιλίας σε διοργάνωση του Ινστιτούτου διεθνών σχέσεων, Πολεμικό Μουσείο 27.6.2015 [και δύο παραρτήματα 1) με ενδεικτικές αναλύσεις διεθνούς και ευρωπαϊκής πολιτικής, 2) των θεωρήσεων του Kenneth Waltz.ομάδα_φβ_εικόνα 2Η μελέτη για την χάραξη και εφαρμογή εθνικής στρατηγικής ενός οποιουδήποτε κράτους απαιτεί προγραμματικές παραδοχές για τον

  • χαρακτήρα του διεθνούς συστήματος,

  • την φυσιογνωμία του, τις λειτουργίες του και

  • τον χαρακτήρα της κρατικών δράσεων

  • Την θέση της ηθικής, της ισχύος και του δικαίου.

Στρατηγική θεωρία – κρατική θεωρία

  • Κράτος χωρίς ζωντανή ανθρωπολογία στρατηγικά προσανατολισμένη και στερημένη εθνικών σκοπών και στρατηγικών εκπλήρωσής τους είναι καράβι χωρίς πυξίδα, χωρίς πανιά και χωρίς καπετάνιο.

  • Πέραν της γνώσης των αξόνων της στρατηγικής θεωρίας, η χάραξη εθνικής στρατηγικής απαιτεί μια κρατική θεωρία

  • Κρατική θεωρία:

    • Κυρίαρχες πνευματικές παραδοχές και κοσμοαντιλήψεις

    • Κυρίαρχες κοσμοθεωρίες που προσφέρουν στρατηγικό προσανατολισμό εντός του οποίου αναπτύσσεται μια εθνική στρατηγική

    • Κυρίαρχες και ακλόνητες στάσεις και παραδοχές για την Ελευθερία ως θέσφατο και έσχατη λογική

    • Κυρίαρχες και ακλόνητες στάσεις και παραδοχές για την Εθνική Ανεξαρτησία ως θέσφατο και έσχατη λογική που στηρίζει την συλλογική ελευθερία

    • Κυρίαρχη γνώση για το γεγονός ότι μόνο το οικείο κράτος προσφέρει συλλογική ελευθερία και δυνατότητα δημοκρατικής συγκρότησης για την κατάκτηση της πολιτικής ελευθερίας.

Μόνο εθνοκράτη ανθρωπολογικά ζωντανά, δυναμικά και στρατηγικά προσανατολισμένα μπορούν να έχουν εθνικούς σκοπούς και έσχατα εθνικά συμφέροντα και να συγκροτούν στρατηγικές εκπλήρωσης αυτών των σκοπών.

 Η ΚΡΑΤΙΚΉ ΘΕΩΡΊΑ απαιτεί

  • εμπεδωμένες κοσμοθεωρητικές παραδοχές που προσανατολίζουν κοινωνία προς την Ιθάκη της ασφάλειας, της αυτοσυντήρησης και της ευημερίας.

    • Ο προσανατολισμός είναι η Ιθάκη. Σημασία μεγάλη έχει να έχεις πάντα στο νου σου την Ιθάκη, έγραψε ο μεγάλος Αλεξανδρικός ποιητής.

  • Ιεραρχική διαβάθμιση των αλληλένδετων εθνικών συμφερόντων

  • Συναίνεση για την δέσμευση επαρκών πόρων για την εκπλήρωση των εθνικών σκοπών.

  • Ετοιμότητα αυτοθυσίας για την προάσπιση της εθνικής ανεξαρτησίας

  • Δημιουργία προϋποθέσεων εθνικής συναίνεσης γύρω από τα έσχατα εθνικά συμφέροντα.

    • Ποτέ δεν πρέπει να λησμονείται ότι υπέρτατο και έσχατο εθνικό συμφέρον όλων των εθνοκρατών είναι η εθνική επιβίωση μέσα σε ένα ως εκ της φύσεώς του άκρως ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα.

    • Πολιτειακή ζωή τα μέλη της οποίας δεν αλληθωρίζουν πνευματικά και που δεν είναι ηθικά και κοσμοθεωρητικά σχιζοφρενή.

      • Διχασμένα μεταξύ μιας νεφελώδους και φαντασιόπληκτης διεθνιστικής μετακρατικής κατάστασης και του πολιτειακού βίου που πάντα αποτελούσε και αναπόδραστα θα συνεχίσει να αποτελεί την μόνη απτή πολιτική πραγματικότητα.

 Η στρατηγική είναι συγκεκριμένα πράγματα

  • Στρατηγική είναι η χρήση των μέσων για την εκπλήρωση των σκοπών

  • Σκοπός είναι το εθνικό συμφέρον και η εκπλήρωσή του σε ένα προγραμματικά ανταγωνιστικό κόσμο με τέσσερα κύρια χαρακτηριστικά

    • Επειδή η ηθική είναι προϊόν πολιτικής η ηθική στο διεθνές σύστημα όπου απουσιάζει μια παγκόσμια κοινωνία είναι μηδενική.

    • Αθέσμιστες οι διανεμητικές λειτουργίες της ισχύος

      • Στην καλύτερη περίπτωση διακρατικές ρυθμίσεις όταν τηρούνται οι υποσχέσεις

      • Η διεθνής τάξη στην οποία αναφέρονται οι διακρατικές συμφωνίες δεν εδράζεται πάνω σε κοινωνικά σμιλευμένα ηθικά κριτήρια αλλά σε σχέσεις ισχύος.

    • Πόλεμος, απειλή πολέμου, εκβιασμοί, καταναγκασμοί –στρατιωτικής ή και χρηματοοικονομικής μορφής– είναι στην ημερησία διάταξη και λειτουργούν διανεμητικά.

    • Το διεθνές δίκαιο και οι θεσμοί είναι εξαρτημένες μεταβλητές των κυμάνσεων και των παθολογιών της διεθνούς πολιτικής

 Η μελέτη της εθνικής στρατηγικής ενός κράτους απαιτεί επιστημολογία/μεθοδολογία που διαθέτει οντολογική αναφορά. Το αντίθετο μιας τέτοιας επιστημολογίας είναι η φαντασιόπληκτη ή προπαγανδιστική ιδεολογική προσέγγιση.

  • Υπαρκτός κόσμος όπως διαμορφώθηκε και όπως κινείται στο πλαίσιο συγκεκριμένων προσανατολισμών και όχι κάποιων άλλων

    • Ολοένα μεγαλύτερη κρατοκεντρική διαφοροποίηση έχουμε όχι ένωση ή τάσεις ενότητας του πλανήτη.

      • Κανείς δεν έχει παρά να διαβάσει τις υψηλές αρχές του ΟΗΕ που το επικυρώνουν ηθικά, θεσμικά και κοσμοθεωρητικά

    • Η μελλοντολογία και οι φαντασιόπληκτες υποθέσεις δεν αποτελούν βάση για χάραξη και εφαρμογή στρατηγικής αλλά αντίθετα είναι ζημιογόνες και συχνά θανατηφόρες.

Η ελληνική εθνική στρατηγική έπεσε στα βράχια. Μονολεκτικά λέω τους κύριους λόγους

  • Λανθασμένη ανάλυση και εκτίμηση για την φύση της διεθνούς πολιτικής και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, για τον άναρχο χαρακτήρα του διεθνούς συστήματος και για τον ρόλο της ισχύος και της ισορροπίας δυνάμεων.

    • Η ουτοπική θεωρία (παγκοσμιοποίηση, ΜΚΟ, Ευρώπη ως χλοερός τόπος κτλ) εκτόπισε την κρατική θεωρία περί εθνικού συμφέροντος και αυτοσυντήρησης σε ένα ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα

  • Νομικισμός που δεν κατανοούσε τον ιδιόμορφο πολιτικό χαρακτήρα των διεθνών θεσμών και του διεθνούς δικαίου τα οποία διέπονται από την λογική της αναρχίας και την αιώνια Θουκυδίδεια ρήση «δίκαιο έχει …»

  • Τις φαντασιόπληκτες διεθνιστικές και κοσμοπολίτικες ιδεολογίες οι οποίες εξ ορισμού και προγραμματικά ροκανίζουν και αποδυναμώνουν το κράτος καθότι πολλοί προσβλέπουν σε κάποια μεταφυσικά προσδιορισμένη μετακρατική κατάσταση (άγνοια για την διαφορά με την μετά-κρατοκεντρική που προ-υπήρξε πριν την Βεστφαλία)

  • Ενώ οι κρατικοί λειτουργοί πρέπει να είναι το Α έως το Ω της κρατικής οργάνωσης, της χάραξης και της εφαρμογής μιας εθνικής στρατηγικής υποκαταστάθηκαν από ιδρύματα έξωθεν χρηματοδοτούμενα και σε κάθε περίπτωση επιστημονικά ελλειμματικά καθότι εκφράζουν αναρμόδιες γνώμες με το να διατυπώνουν αναρμόδιες προτάσεις πολιτικής

  • Συνοψίζοντας, εθνικό συμφέρον είναι η ιεραρχία των σκοπών. Τα εθνικά συμφέροντα για να υπάρχουν και να εκπληρώνονται με εθνική στρατηγική, πέραν ζητημάτων που αφορούν την στρατιωτική ισχύ, απαιτούν.

    • Κυρίαρχες εθνικές κοσμοθεωρητικές παραδοχές που στηρίζουν την εθνική ανεξαρτησία και όχι κάποια φαντασιόπληκτη ένωση του πλανήτη.

    • Κυρίαρχες ηθικές επιταγές κοινωνικοπολιτικά σμιλευμένες που διέπουν την κρατική δράση σε όλες της τις εκφάνσεις.

    • Σιδερένια κρατική οργάνωση που ενώνει τα νήματα των εθνικών συμφερόντων επί έσχατων υποθέσεων όπως είναι επιβίωση, η ασφάλεια και η ανταγωνιστικότητα του κράτους.

    • Εκδηλωμένη ετοιμότητα των περισσότερων μελών της κοινωνίας για αυτοθυσία προκειμένου να διασφαλιστούν τα έσχατα και τα θέσφατα της εθνοκρατικής ύπαρξης.

    • Κυρίαρχο πολιτικοπνευματικό περιβάλλον που παράγει πολιτικό ορθολογισμό σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της διεθνούς πολιτικής.

Τέλος, μερικές επισημάνσεις για την έννοια στρατηγική θεωρία και τα συμπαρομαρτούντα.

  • Αναλυτές όπως ο Σουν Τζου, ο Θούκυδίδης, ο Κλάουζεβιτς και ελάχιστοι άλλοι δημιούργησαν μια βάση Παραδειγματικών / Υποδειγματικών αξιωμάτων τα οποία προσφέρονται για να κτιστεί η στρατηγική θεωρία και να συνδυαστεί με μια συνδεδεμένη με αυτά (τα αξιώματα) στέρεη κρατική θεωρία.

  • Αυτό είναι κάτι το διαχρονικό, σταθερό και πάγιας αξίας στην πολιτική σκέψη που συγκροτεί την πολιτική θεωρία του διεθνούς συστήματος μιας ανεξάρτητης κοινωνίας. Μια πολιτική θεωρία, δηλαδή, για το κράτος και το διεθνές σύστημα. Μια βάσιμη θεωρία που συνδυάζει ανάλυση για τον άνθρωπο ως πολίτη, το κράτος ως την βασική μονάδα πολιτικής οργάνωσης των ανθρώπων και την διεθνή πολιτική ως εγγενώς ανταγωνιστική και συγκρουσιακή. Στον αντίποδα ενός τέτοιου πολιτικού ορθολογισμού βρίσκονται οι ιδεολογίες που όπως είπαμε στην σύγχρονη εποχή είναι είτε φαντασιόπληκτα δόγματα είτε οικουμενικίστικες, όπως έγραψε ο Carr αλλά και ο Κονδύλης, προπαγάνδες των αξιώσεων ισχύος των ηγεμονικών δυνάμεων.

  • Η σύγχρονη στρατηγική θεωρία που για να έχει αξία θα πρέπει να είναι συμβατή με τα προαναφερθέντα αξιώματα κινήθηκε στα εξής πεδία και έτυχε αξιοπρόσεκτης ανάπτυξης και καλλιέργειας

    • Δεκάδες εξαιρετικά κείμενα –μερικές φορές αξιολογικά ελεύθερα και άλλοτε δομημένα για να εκπληρώσουν τις εθνικές στρατηγικές κρατών όπως οι ΗΠΑ, η πρώην ΕΣΣΔ, η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία, μελέτησαν τα αξιώματα του κλασικού κεκτημένου υπό το πρίσμα του κρατοκεντρικού συστήματος της Βεστφαλίας (το οποίο όπως γνωρίζουμε σταθεροποιήθηκε και επικυρώθηκε στον ΟΗΕ το 1945).

    • Αναπτύχθηκε επίσης σε τομείς που εμπλουτίζουν μια κρατική θεωρία, όπως η σχέση πολιτικής και σκοπών του πολέμου (πχ με αναρίθμητα κείμενα για τον Κλάουζεβιτς – πεδίο στο οποίο και ο υποφαινόμενος επεκτάθηκε στα Αγγλικά του κυρίως κείμενα). Η ανάλυση αυτή εμπίπτει κάλλιστα στα πεδία αυτού που θα μπορούσαμε να αναλύσουμε ως πολιτική θεωρία του διεθνούς συστήματος ή υπερβάλλοντας πολιτική «φιλοσοφία» του διεθνούς συστήματος (η σχέση της έννοιας «φιλοσοφία» ως ενός άναρχου πλαισίου έκφρασης γνωμών και της «πολιτικής θεωρίας» που διαθέτει οντολογική αναφορά ως το πεδίο της πολιτικής σκέψης έχει εξεταστεί σε άλλη περίπτωση και επίκεινται δημοσιεύσεις)

    • Η στρατηγική θεωρία με τρόπο που συνδέεται έμμεσα με την κρατική θεωρία έχει επίσης καλλιεργηθεί στο πλαίσιο της θεωρίας πελατειακών σχέσεων (patron client relations) που εξετάζει την ανισορροπία σχέσεων μεταξύ ισχυρών και λιγότερο ισχυρών κρατών και τον τρόπο που τα τελευταία επιδιώκουν ισόρροπες σχέσεις.

    • Τέλος αλλά όχι το τελευταίο, η στρατηγική θεωρία στο πλαίσιο των επισημάνσεων 1,2,3 που έγιναν μόλις, εκτιμάται ότι το αναδυόμενο πολυπολικό σύστημα προσφέρει ένα πάμπλουτο διεθνοπολιτικό πεδίο για περαιτέρω ανάπτυξη των στρατηγικών σπουδών. Το Τμήμα στο οποίο ανήκω πρωτοπορώντας διεθνώς αρχίζει φέτος μεταπτυχιακό για το αναδυόμενο πολυπολικό σύστημα (με έμφαση όπως είναι φυσικό στα κράτη BRICS και τος συναρτήσεις με το υπόλοιπο διεθνές σύστημα).

  • Συναφές με τα πιο πάνω είναι το ζήτημα της στρατηγικής κουλτούρας που αποτελεί, κατά κάποιο τρόπο, το υπόστρωμα τόσο της κρατικής θεωρίας όσο και των περιθωρίων για στρατηγική ανάλυση εντός ενός κράτους. Έχω επανειλημμένα πει και γράψει ότι μπορούμε να διανείμουμε σε όλους τους Έλληνες τον Θουκυδίδη. Εκεί δηλαδή όπου βρίσκει όλα τα Παραδειγματικά/Υποδειγματικά αξιώματα για τον άνθρωπο, το κράτος και την διεθνή πολιτική συν βέβαια και ανεκτίμητες αξιωματικές ρήσεις που θεμελιώνουν μια κρατική θεωρία μιας ανεξάρτητης πολιτείας.

Παράρτημα Ι

Πιο πάνω έγινε αναφορά στην ανάγκη η κρατική θεωρία να έχει μια αληθινή και όχι φαντασιόπληκτη κοσμοαντίληψη και για την ανάγκη μέσα σε μια εθνική στρατηγική έτσι θεμελιωμένη να εισρέουν ορθές εκτιμήσεις και όχι ιδεολογίες, ιδεολογήματα και θεωρήματα. Συναφώς στην ανάρτηση υπάρχει ενδεικτική επαναφορά παλαιότερων αναλύσεων που αφορούσαν την καταστροφική μέχρι και θανατηφόρα και σίγουρα ιδεολογικά κινούμενη, απροετοίμαστη και άσκοπη ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ. ΟΝΕ: Ο μηχανισμός της καταστροφής και έγκαιρες προειδοποιήσεις http://wp.me/p3OlPy-CS 

Παρατίθενται μερικές επιφυλλίδες από τις πολλές που γράφονται ενώ υπογραμμίζεται ότι αυτά τα ζητήματα είναι αναπτυγμένα σε χιλιάδες δημοσιευμένες σελίδες, κυρίως σε μονογραφίες. Επισημαίνω μόνο την μαθηματικής ακριβείας διατύπωση που επαληθεύτηκε 100%:

«Η αλληλεξάρτηση, όταν δεν πληρούνται ορισμένες πολιτικές προϋποθέσεις, είναι ουσιαστικά εξάρτηση που βλάπτει τον λιγότερο ισχυρό. Ο τελευταίος, ενώ είναι «κλειδωμένος» σε μια αρένα οικονομικού ανταγωνισμού, δεν προστατεύεται επαρκώς είτε με τη δική του κυριαρχία (που έχει ήδη «εθελούσια» εκχωρήσει) είτε από μια άλλη υπερεθνική ρυθμιστική εξουσία, που θα έπρεπε να συνοδεύει επιλογές αυτής της εμβέλειας. Εάν δεν δημιουργηθούν γνήσιοι δημοκρατικοί υπερεθνικοί θεσμοί, εάν διαιωνιστεί επί μακρόν η αμφιλεγόμενη θεσμοπολιτική δομή των τελευταίων ετών και εάν η χώρα δεν αντέξει τον ανταγωνισμό, το «κλείδωμα» στην ΟΝΕ θα μετατραπεί σε φυλακή χωρίς δυνατότητα απόδρασης. Δηλαδή απαιτείται να εκτιμηθεί η θέση της χώρας υπό συνθήκες μεγάλου οικονομικού ανταγωνισμού και δημοκρατικού ελλείμματος.»

ΠΡΟΜΗΘΕΙΣ versus ΕΠΙΜΗΘΕΙΣ – ΟΝΕ: Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΕΓΚΑΙΡΕΣ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΙΣ http://wp.me/p3OlPy-CS 

 ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΗΦΑΙΣΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τετάρτη 30 Ιουνίου 1999

http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4077306

 Οι ιεραρχήσεις των προτεραιοτήτων μας επηρεάζονται, ενδεχομένως, από μερικές εξόφθαλμα λανθασμένες εκτιμήσεις. Για έξι τουλάχιστον λόγους, η υπόθεση της ΟΝΕ είναι παραφουσκωμένη και μυθοποιημένη.

Πρώτον, ο χαρακτήρας της διαδικασίας ολοκλήρωσης κρίθηκε ήδη στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Έκτοτε, οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν αυτή την εκτίμηση. Οι αποφάσεις του 1991-92 ­ τις οποίες μερικοί αφελώς ερμήνευσαν ως προαγγελία της εγγύησης των συνόρων μας ­ δεν οφείλονταν σε στρατηγικές συγκλίσεις ή στην ύπαρξη ενός ευρωπαϊκού πολιτικού και κοινωνικού χώρου. Αντίθετα, ήταν σπασμωδικές και βιαστικές κινήσεις λόγω «γερμανικού προβλήματος». Ουσιαστικά, συνδέοντας το θέμα αυτό με τη γερμανική επανένωση, το Παρίσι «εκβίασε» τη Βόννη και πέτυχε την υιοθέτηση της ΟΝΕ. Ο σκοπός ήταν απλός: ο έλεγχος της Γερμανικής Κεντρικής Τράπεζας.

Δεύτερον, εκτός του ότι δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια κοινωνικοπολιτικά σταθερή και βιώσιμη οικονομική και νομισματική ένωση, οι στόχοι της Γαλλίας δυνατό να έχουν ήδη ακυρωθεί λόγω αντίθετων εξελίξεων από τις προσδοκώμενες, δηλαδή λόγω της οικονομικής υπεροχής της Γερμανίας ανεξαρτήτως ΟΝΕ. Δυνητικά, αυτό αυξάνει τις αντιθέσεις και αντιφάσεις στην Ε.Ε.

Τρίτον, ως συνέπεια σωρείας σπασμωδικών και ασπόνδυλων αποφάσεων ­ωφελιμιστικού και χρησιμοθηρικού χαρακτήρα ­ τα μέλη της Ε.Ε. εισήλθαν σε έναν διαρκή αγώνα δρόμου για «σύγκλιση» χωρίς πολιτικό προορισμό, χωρίς κοινωνικό όραμα, χωρίς επαρκή οικονομική αλληλεγγύη και χωρίς την αναγκαία και μη εξαιρετέα διπλωματική και αμυντική ταυτότητα. Έκτοτε, το σύστημα τείνει προς κατακερματισμό, πολυδιάσπαση και εγκατάλειψη των αφετηριακών σκοπών, ενώ επανεμφανίζονται ηγεμονικές συμπεριφορές. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως τον περασμένο Ιανουάριο ο Ζακ Ντελόρ μίλησε ακόμη και για κίνδυνο διάλυσης της Ε.Ε.

Τέταρτον, η στρατηγική ανικανότητα της Ευρώπης αποκτά μόνιμο χαρακτήρα, τα διλήμματα ασφαλείας και οι γεωπολιτικές διαιρέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης επανέρχονται στο προσκήνιο και πολλοί Αγγλοαμερικανοί μιλούν ανοικτά για κατάργηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υιοθέτηση μιας χαλαρής«Ατλαντικής Ένωσης» υπό υψηλή αμερικανική εποπτεία. Η πορεία της Ευρώπης, εξάλλου, επηρεάστηκε καθοριστικά λόγω της μεγάλης στρατηγικής στροφής της Γαλλίας το 1993-5. Η Συμφωνία του Βερολίνου το 1996 και η ουσιαστική αποδοχή από το Παρίσι του ατλαντικού χαρακτήρα της ευρωπαϊκής άμυνας, σε συνδυασμό με αναβαθμισμένες πολιτικές και θεσμικές σχέσεις της χώρας αυτής με το ΝΑΤΟ (και τελεσίδικη αποδοχή της Γαλλίας ως αδιαμφισβήτητου μέλους της «νόμιμης» πυρηνικής ομάδας), είναι εξελίξεις που επιβεβαίωσαν την αδυναμία των Ευρωπαίων να περάσουν από την ενοποίηση στα καταναλωτικά θέματα, στους τομείς της υψηλής πολιτικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης.

Πέμπτο, μόνο αιθεροβάμονες αμφισβητούν το γεγονός πως η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει από καιρό απομακρυνθεί από τις αφετηριακές λογικές του κοινοτισμού και από τις ιστορικές επιδιώξεις για μη-ηγεμονική υπερεθνική ολοκλήρωση. Οι κυρίαρχες τάσεις είναι όχι προς πολιτική ένωση αλλά προς κατακερματισμό, νεο-ηγεμονικές συμπεριφορές, ιεραρχήσεις στη βάση κριτηρίων ισχύος και υποβάθμιση της συμμετοχής ή και «πρόστιμα» – τιμωρία ­ αντί αλληλεγγύης, όπως συνέβαινε στο παρελθόν των λιγότερο ισχυρών μελών.

Έκτο, για τους πιο πάνω και πολλούς άλλους λόγους, η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ε.Ε. ­ την οποία κανείς νοήμων δεν αμφισβητεί ­ αναπτύσσεται πλέον με τον ίδιο τρόπο που συμβαίνει σε κάθε άλλο διακρατικό σύστημα: σκληρός ανταγωνισμός. Όπως δείχνουν εξάλλου οι επιλογές τριών άλλων κρατών της Ε.Ε., η άμεση συμμετοχή στην ΟΝΕ δεν είναι αυτοσκοπός. Τα συμφέροντά μας δεν εξυπηρετούνται αν αυτό σημαίνει: 1) οικονομική και πολιτική καθυπόταξή μας, εάν και όταν θα ενταχθούμε στην ΟΝΕ, 2) εκδίωξη ­ αντί αλληλεγγύης ­ από τον «σκληρό πυρήνα», αν αποτύχουμε π.χ. κατά 1% στον πληθωρισμό (βλ. πρόσφατες δηλώσεις Πρόντι), 3) χαλάρωση όσον αφορά την τουρκική απειλή και αποδυνάμωση στην περιφέρειά μας.

Αναμφίβολα πολλοί θα υποστήριζαν μέτρα που θα βελτίωναν την ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας στον διεθνή χώρο. Δεν μας τιμά, όμως, εάν χρειαζόμαστε τον μπαμπούλα της ΟΝΕ, για να κάνουμε αυτό που μας συμφέρει να κάνουμε. Μήπως θα πρέπει να ξανασκεφτούμε σκοπούς, μέσα, προτεραιότητες και ιεραρχήσεις; Είναι, τουλάχιστον, δυνατό να σταματήσει η πολιτική τρομοκρατία πως αν χάσουμε το τρένο της ΟΝΕ θα ριχτούμε, δήθεν, στον λάκκο των λεόντων; Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το «όραμα» της ΟΝΕ – ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΗΦΑΙΣΤΟΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τετάρτη 09 Φεβρουαρίου 2000

http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4112419

 Η επικείμενη ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ είναι θετική εξέλιξη, εάν εκτιμάται πως ενισχύει τη θέση, τον ρόλο και τις δυνατότητες της Ελλάδας στην Ευρώπη και διεθνώς. Η ΟΝΕ συναρτάται, κατά κύριο λόγο, με τη σχέση οφέλους -ζημίας στην οικονομία, τις συνέπειες στη διπλωματία μας και τις επιπτώσεις στην εθνική ασφάλεια και τη διεθνή θέση της Ελλάδας.

Η ιεράρχηση του θέματος αυτού στην κλίμακα των εθνικών προτεραιοτήτων εξαρτάται από τις απαντήσεις που δίνονται σ’ έναν αριθμό κρισίμων ερωτημάτων,που αφορούν τη συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα: είναι η ένταξη στην ΟΝΕ στρατηγική ή τακτική επιλογή; Είναι μείζον εθνικό ζήτημα ή δευτερευούσης σημασίας ζήτημα; Είναι μέσον ή σκοπός; Πώς σχετίζεται με άλλα ζητήματα και ιδιαίτερα την εθνική ασφάλεια; Είναι «εθνικό όραμα»; κ.λπ.

Ορθές εκτιμήσεις απαιτούν κατανόηση του ρόλου της ΟΝΕ στη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν συμφέρει την Ελλάδα η ένταξη στην ΟΝΕ, είναι εντούτοις χρήσιμο να ληφθεί υπόψη πως η υιοθέτηση αυτής της πολιτικής σηματοδότησε τη δρομολόγηση επιλογών που αλλάζουν τη μορφή και τον χαρακτήρα της διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: υπερίσχυση των διακυβερνητικών οργάνων, κατακερματισμό σε πολλές κατηγορίες συμμετοχής, μεγάλο δημοκρατικό έλλειμμα, σχεδόν πλήρη επικράτηση της Ατλαντικής Συμμαχίας στο στρατηγικό επίπεδο, εγωιστικές στάσεις των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων και βήματα προς διεύρυνση εις βάρος της εμβάθυνσης.

Αυτές οι εξελίξεις αλλάζουν σταδιακά τον χαρακτήρα της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, με τρόπο που προσεγγίζει τον χαρακτήρα του υπόλοιπου άναρχου διεθνούς συστήματος. Πιο συγκεκριμένα, η αρχή της αυτοβοήθειας υπερισχύει, ενώ υποβαθμίζεται η αλληλεγγύη και ο κοινοτισμός. Οι εξισορροπητικές ενέργειες, εξάλλου, είναι ολοένα και πιο συχνές και οι ανεξέλεγκτες στρατηγικές αντιπαραθέσεις δεν μπορούν πλέον να αποκλειστούν.

Ασφαλώς θα μπορούσε να υπογραμμιστεί πως έστω και αν η Ευρώπη μετασχηματίζεται προς αυτή την κατεύθυνση, η Ελλάδα, ούτως ή άλλως, έχει συμφέρον να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα τhς οικονομίας της. Εκτός του ότι δεν μας τιμά αν χρειαζόμαστε τον μπαμπούλα της ΟΝΕ για να κάνουμε αυτό που μας συμφέρει, αυτή η θέση, αναμφίβολα λογική, επιβάλλεται να σταθμιστεί σε αναφορά με ορισμένους άλλους παράγοντες και κριτήρια που θα μπορούσαν να προκαλέσουν όχι αλλαγή πορείας, αλλά, ενδεχομένως, επανεκτίμηση των προσδοκιών, αντιλήψεων και ιεραρχήσεων.

Πρωτίστως, η στερνή και ενίοτε αδιαφανής αλληλεξάρτηση, στο πλαίσιο μιας Ευρώπης δομημένης στη βάση κριτηρίων ισχύος, θα περιορίζει το εύρος ελιγμών και κυρίαρχων αποφάσεων σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι συμβαίνει στο υπόλοιπο διεθνές σύστημα. Η αλληλεξάρτηση, όταν δεν πληρούνται ορισμένες πολιτικές προϋποθέσεις, είναι ουσιαστικά εξάρτηση που βλάπτει τον λιγότερο ισχυρό. Ο τελευταίος, ενώ είναι «κλειδωμένος» σε μια αρένα οικονομικού ανταγωνισμού, δεν προστατεύεται επαρκώς είτε με τη δική του κυριαρχία (που έχει ήδη «εθελούσια» εκχωρήσει) είτε από μια άλλη υπερεθνική ρυθμιστική εξουσία, που θα έπρεπε να συνοδεύει επιλογές αυτής της εμβέλειας. Εάν δεν δημιουργηθούν γνήσιοι δημοκρατικοί υπερεθνικοί θεσμοί, εάν διαιωνιστεί επί μακρόν η αμφιλεγόμενη θεσμοπολιτική δομή των τελευταίων ετών και εάν η χώρα δεν αντέξει τον ανταγωνισμό, το «κλείδωμα» στην ΟΝΕ θα μετατραπεί σε φυλακή χωρίς δυνατότητα απόδρασης. Δηλαδή απαιτείται να εκτιμηθεί η θέση της χώρας υπό συνθήκες μεγάλου οικονομικού ανταγωνισμού και δημοκρατικού ελλείμματος.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν πως η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης βρίσκεται σε τροχιά μετασχηματισμού, που ακυρώνει το αφετηριακό όραμα της πολιτικής ένωσης. Κυρίως, πέραν πολλών άλλων πιθανών προβλημάτων και σε αντίθεση με αυτό που ισχύει στο εσωτερικό κάθε δημοκρατικού και ευνομούμενου κράτους, η ΟΝΕ, αλλά και άλλες παράλληλες εξελίξεις στην Ευρώπη, ευνοούν τον ανεξέλεγκτο οικονομικό και πολιτικό ανταγωνισμό, χωρίς να διασφαλίζεται ο εξισορροπητικός ρυθμιστικός ρόλος μιας δημοκρατικά εκλεγμένης ευρωπαϊκής εξουσίας.

Είναι προφανές πως η μετά ΟΝΕ εποχή δεν θα είναι ανθόσπαρτη. Η προσήλωση στο εθνικό συμφέρον και η απαλλαγή από αυταπάτες και ευσεβείς πόθους είναι προϋπόθεση τόσο της εκμετάλλευσης των ευκαιριών όσο και της αντιμετώπισης των προκλήσεων και των κινδύνων.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών. Έδρα Jean Monnet, Ευρωπαϊκή Πολιτική Ολοκλήρωση.

 ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρώ και μεγάλες ιδέες

http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4216687 Στόχος η οικονομική σταθερότητα με τη συμμετοχή στην ΟΝΕ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΗΦΑΙΣΤΟΣ, ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τρίτη 22 Ιανουαρίου 2002

Σύμφωνα με τις διακηρύξεις όλων σχεδόν των πολιτικών ηγετών της Ευρώπης, η συμμετοχή στην ΟΝΕ έχει ως κύριους σκοπούς το ισχυρό κράτος, την οικονομική -νομισματική σταθερότητα, τη βελτίωση της οικονομικής και θεσμικής ανταγωνιστικότητας των κρατών – μελών, την ενίσχυση των εθνικών εξωτερικών πολιτικών απέναντι σε αντιπάλους και την εμπέδωση της καθεστωτικής σταθερότητας. Όντως, πρόκειται για μια ορθολογική και ρεαλιστική οριοθέτηση των σκοπών της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Πιο συγκεκριμένα, υπό συνθήκες διακρατικής ισοτιμίας και στο πλαίσιο μιας αμοιβαίας επωφελούς, εμποροοικονομικής συνεργασίας, τα κυρίαρχα έθνη – κράτη της Ε.Ε. δημιούργησαν κοινούς θεσμούς και άλλες ρυθμίσεις που εξυπηρετούν τα εθνικά τους συμφέροντα. Ποιος θα μπορούσε να αμφισβητήσει σοβαρά το γεγονός πως η εμπορική, νομισματική και θεσμική συνεργασία των τελευταίων δεκαετιών συμβάλλει στη διακρατική σταθερότητα της ευρωπαϊκής ηπείρου ή πως ενισχύει τα έθνη – κράτη που συμμετέχουν! Όμως, είναι άλλο πράγμα η διακρατική σταθερότητα απόρροια των κοινών επιτευγμάτων στους ωφελιμιστικούς τομείς και άλλο πράγμα η κοινωνικοπολιτική ένωση των λαών, η εξομοίωση των ηθικοκανονιστικών τους δομών και η ανατροπή των κεκτημένων του εθνικού – κρατικού γίγνεσθαι.

Όποιος πολιτικός ηγέτης ή στοχαστής δεν κατανοεί αυτή τη διαφορά, κινείται σε ολισθηρό έδαφος: Τα ωφελιμιστικά συμφέροντα, όταν δεν συνοδεύονται από ισχυρές ηθικοκανονιστικές παραδοχές συναρτημένων με εδραία κοσμοθεωρητικά θεμέλια και όταν δεν συνοδεύονται από ισχυρούς κοινωνικούς ελέγχους και εξισορροπήσεις, εύκολα μπορούν να γίνουν «θρύψαλα».

Έτσι, καλά θα κάνουμε να γνωρίζουμε πως το ευρώ δεν συνιστά ηθικοκανονιστική κοσμογονία, αλλά μόνο χρηστική αναγκαιότητα και ωφελιμιστικό επιστέγασμα μιας μακρόχρονης εμπορικοοικονομικής συνεργασίας που οικοδομήθηκε προσεκτικά και που επιβιώνει λόγω ισορροπίας μεταξύ υπερεθνικών ρυθμίσεων και εθνικών συμφερόντων.

Υπό αυτό το πρίσμα, πέραν της ωφελιμιστικής – λειτουργικής σημασίας του, το ευρώ δεν προκρίνει την Πολιτική Ένωση ή ακόμη μια Οικονομική Ένωση που θα συνοδεύεται από πανευρωπαϊκή αλληλεγγύη, πανευρωπαϊκή λαϊκή κυριαρχία και πανευρωπαϊκούς κοινωνικούς ελέγχους και εξισορροπήσεις. Κοντολογίς, το ευρώ δεν μετατρέπει αυτόματα τα «εθνικά πολιτικά ζώα» σε «ευρωπαϊκά πολιτικά ζώα»: Τα έθνη – κράτη, η κυριαρχία τους, τα σύμβολά τους, οι εθνικές ταυτότητες και οι εθνικές ηθικοκανονιστικές δομές συνεχίζουν να είναι όσο ποτέ άλλοτε τα βασικά χαρακτηριστικά του ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος. Σε όσους λόγω ευρώ βιάστηκαν να προκρίνουν κοσμογονικούς ιδεολογικούς μετασχηματισμούς, αντιτάσσεται η ρήση: «Μακαρίζουμε την αθωότητά σας, αλλά δεν ζηλεύουμε την άγνοια και την επιπολαιότητά σας».

Το ευρώ δεν είναι μαγικό ραβδί επαναστατικών μετασχηματισμών των ταυτοτήτων, των συνειδήσεων και των εν γένει κοσμοθεωρητικών κεκτημένων των κοινωνιών των μελών της Ε.Ε. Τέτοιοι εξομοιωτικοί συλλογισμοί είναι απόρροια παρωχημένων φιλελεύθερων οικονομιστικών δοξασιών, που δεν είναι τίποτα άλλο παρά χυδαίος μαρξισμός με αντεστραμμένα πρόσημα. Θα μπορούσε να προστεθεί ότι, σε σύγκριση με την επαναστατική κοσμοθεωρητική δύναμη της «κομμουνιστικής ιδέας», η οποία συνάρπασε δισεκατομμύρια ανθρώπους, ενοποίησε οικονομικά και πολιτειακά δεκάδες έθνη, οικοδόμησε την πανίσχυρη σοβιετική αυτοκρατορία και εξώθησε εκατομμύρια ανθρώπους να επιδείξουν αυτοθυσία στο όνομα της παγκόσμιας αταξικής κοινωνίας, η ωφελιμιστικού χαρακτήρα «ευρωπαϊκή ιδέα» περί «ελευθέρας κυκλοφορίας προσώπων, αγαθών, κεφαλαίου και υπηρεσιών» αποτελεί «ιδεολογική παιδική χαρά».

Συνήθως, «θρύψαλα» έχουμε όταν σε μικρά μυαλά μπουν μεγάλες ιδέες για επαναστατική ανατροπή των κοινωνικών και πολιτισμικών κεκτημένων των λαών. Η διασφάλιση των επιτευγμάτων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τρεις παράγοντες:

Πρώτο, δεν θα λάβουν χώρα απρόβλεπτες στρατηγικές ανατροπές.

Δεύτερο, οι εθνικές στρατηγικές των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων δεν θα δημιουργήσουν απρόοπτα.

Τρίτο, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα συνεχίσει να εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα, θα αναπτύσσεται υπό συνθήκες ισοτιμίας μεταξύ των κρατών – μελών και θα στηρίζει τους εθνικούς πολιτισμούς.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Έδρας Jean Monnet για την Ευρωπαϊκή Πολιτική Ολοκλήρωση στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Παράρτημα ΙΙ

παρατίθενται επίσης οι κλασικής αξίας διατυπώσεις θεωρήσεις του Kenneth Waltz οι οποίες, υπογραμμίζεται, είναι εδραίες και συμβατές με το Θουκυδίδειο Παράδειγμα / Υπόδειγμα

Πάγια κριτήρια και παράγοντες που αφορούν την διπλωματία και την στρατηγική των βιώσιμων κρατών

Δέκα αρχές απόρροια της ανάλυσης του Kenneth Waltz

  1. Waltz Θεωρία διεθνούς πολιτικής (Εκδόσεις Ποιότητα 2010)

  2. Η έλλειψη ρυθμιστικής εξουσίας στο διεθνές σύστημα παίζει καθοριστικό ρόλο στη συμπεριφορά των κρατών και στη σταθερότητα ή στην αστάθεια του διεθνούς συστήματος (άναρχο διεθνές σύστημα).

  3. Καθώς απουσιάζει η υπερκρατική εξουσία, η οποία θα μπορούσε να ρυθμίζει τον ανταγωνισμό, οι σχέσεις των κρατών είναι κατά βάση ανταγωνιστικές και πολλές φορές συγκρουσιακές (ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα).

  4. Τα κράτη σε ένα τέτοιο ανταγωνιστικό σύστημα πρέπει από μόνα τους να μεριμνήσουν για την ασφάλειά τους (αρχή της αυτοβοήθειας).

  5. Τα κράτη στο άναρχο διεθνές σύστημα αναγκάζονται να λάβουν μέτρα, για να αυξήσουν την ασφάλειά τους. Τα μέτρα αυτά όμως μειώνουν την ασφάλεια των άλλων. Αυτό ανατροφοδοτεί την ανασφάλεια και τον ανταγωνισμό. Αυτό είναι το γνωστό «δίλημμα ασφάλειας».

  6. Τα κράτη είναι οι βασικοί δρώντες στο διεθνές σύστημα άρα και η βασική μονάδα ανάλυσης των διεθνών σχέσεων (κρατικοκεντρικό διεθνές σύστημα). [οι διεθνικοί δρώντες είναι εγαλειακού χαρακτήρα μέσα στην στρατηγική των κρατών και οι διεθνείς θεσμοί εξ ορισμού και αναπόδραστα (λόγω υψηλών αρχών διεθνούς δικαίου, είναι εξαρτημένες μεταβλητές των κρατών και μάλιστα των ισχυρών]

  7. Τα κράτη επειδή είναι «ευαίσθητα στο κόστος» έχουν κάθε λόγο να συμπεριφέρονται ορθολογικά. Τα λάθη τιμωρούνται (αρχή του ορθολογισμού).

  8. Κυρίαρχος στόχος του κράτους είναι η κατοχύρωση της ασφάλειάς του, δηλαδή η επιβίωση, η διατήρηση της εδαφικής κυριαρχίας και της εθνικής ανεξαρτησίας/αυτονομίας (βασικό εθνικό συμφέρον).

  9. Τα κράτη επιδιώκουν να αποκτήσουν «ισχύ», η οποία είναι το κύριο «νόμισμα» στη διεθνή πολιτική (επιδίωξη ισχύος).

  10. Σε ένα ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα τα κράτη έχουν κίνητρο να εξισορροπήσουν τους αντιπάλους τους (στρατηγική εξισορρόπησης), για να αυξήσουν την ασφάλειά τους.

  11. Οι μεμονωμένες προσπάθειες που καταβάλλουν τα κράτη να εξισορροπήσουν τους αντιπάλους τους, συμβάλλουν στη δημιουργία ενός αυτορυθμιζόμενου συστήματος ισορροπίας δυνάμεων που με τη σειρά του δύναται να συμβάλλει στη διατήρηση της ειρήνης (αρχή της ισορροπίας ισχύος).

Θουκιδύδης: Διάλογος Μηλίων-Αθηναίων (εδ. 89-116)

(εδάφιο.89).  Αθηναίοι: α) υπαινίσσονται πως δίκαια έχουν την ηγεμονία β) υποδεικνύουν το γεγονός πως κάθε πλευρά έχει την δική της αντίληψη περί δικαίου-δικαιοσύνης και γ) ρητά προειδοποιούν τους Μήλιους πως «όταν υπάρχη ίση δύναμη για την επιβολή του, κι ότι, όταν αυτό δεν συμβαίνη, οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται».

(Εδάφιο 97). Αθηναίοι: «λόγια που να στηρίζονται στο δίκαιο δεν λείπουν από κανένα. … όσοι (όμως) διατηρούν την ελευθερία τους το χρωστούν στη δύναμή τους».

(εδάφιο 103). Αθηναίοι: «Η ελπίδα, παρηγοριά την ώρα του κινδύνου, όσους την έχουν από περίσσια δύναμη κι αν τους βλάψει δεν τους καταστρέφει  όσοι όμως, στηριγμένοι πάνω της, τα παίζουν όλα για όλα (γιατί απ’ τη φύση της είναι σπάταλη), μονάχα όταν αποτύχουν την γνωρίζουν».

Κατάληξη: (εδάφιο 114).  «άρχισαν αμέσως τις εχθροπραξίες, κι αφού μοίρασαν τη δουλειά στα στρατιωτικά τμήματα της κάθε πόλης έζωσαν κυκλικά με τείχος τους Μηλίους … έγινε μάλιστα και κάποια προδοσία ανάμεσα στους Μηλίους … (οι Αθηναίοι) σκότωσαν όσους Μηλίους ενήλικούς έπιασαν, κι έκαμαν δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Το νησί το αποικίσανε οι ίδιοι στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους αποίκους».

Προσοχή! Ένας «ανατολίτης μπαγασάκος» στο τιμόνι της Τουρκίας – Ποιος είναι ο Νταβούτογλου

axmet-ntaboutoglouΤου ΠΑΡΙ ΚΑΡΒΟΥΝΟΠΟΥΛΟΥ

Η Τουρκία έχει μία πολιτική εναντίον της Ελλάδας. Και είναι διαχρονικά επιθετική. Τα πρόσωπα που την ασκούν καθορίζουν απλά την ένταση της επιθετικότητάς της . Το πως αυτή εκδηλώνεται. Τα νέα με την -αναμενόμενη βέβαια- τοπθέτηση του Αχμέτ Νταβούτογλου στη θεση του πρωθυπουργού της Τουρκίας δεν είναι καλά για την Ελλάδα. Ένας “ανατολίτης μπαγασάκος” στο τιμόνι της διαχρονικά εχθρικής Τουρκίας. Αυτό είναι ο κ.Νταβούτογλου και να μας συμπαθάτε για …τον λαϊκισμό.

 

Δεν αμφισβητούμε τις σπουδές του και την πορεία του στις ΗΠΑ. Αλλά ο Αχμέτ βλέποντας το πρόσωπο και τις εκφράσεις του μόνο αρκεί για να σε πείσει ότι είναι αυτό που προαναφέραμε. Ένας “τούρκος μπαγασάκος” ο οποίος μ΄ ένα σαρδόνιο χαμόγελο και εκμεταλλευόμενος βέβαια την χρόνια διπλωματική ελληνική αφασία λέει χοντράδες που σε άλλες εποχές θα είχαν ξεσηκώσει το σύμπαν ολόκληρο! Προς το παρόν εμείς συχνά πυκνά τον υποδεχόμαστε στην Αθήνα και τον αφήνουμε να αλωνίζει στη Θράκη όπου αποθεώνεται σε φιέστες οργανωμένες από κύκλους που ελέγχονται απόλυτα από την Άγκυρα.

Για όσους έχουν ξεχάσει τα όσα έχει κατά καιρούς πει ο Αχμέτ θα αναφέρουμε ορισμένα. Ελάχιστα απ΄όσα έχει ξεστομίσει μιλώντας μάλιστα σε ελληνικές εφημερίδες.

«Ο διασκορπισμός των νησιών και το γεγονός ότι πολλά θέματα είναι αλληλένδετα καθιστούν το ζήτημα του Αιγαίου περίπλοκο»,έχει πει μιλώντας στον Άρη Αμπατζή της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ.

Το καλύτερο το έχει δηλώσει στην Καθημερινή και στον Αλέξη Παπαχελά σε μια από τις πολλές επισκέψεις του στην Αθήνα πριν πάει Θράκη. Το Καστελόριζο σύμφωνα με τον Αχμέτ δεν είναι «μέρος του Αιγαίου,αλλά της Μεσογείου»!

Τι είχε πει ακριβώς;

«Το Καστελόριζο βρίσκεται στη Μεσόγειο. Σ΄ ότι αφορά το νησί του Καστελόριζου,η Τουρκία έχει βάσιμες νομικές και πολιτικές θέσεις,σε συμφωνία με το Διεθνές Δίκαιο και τη νομολογία των διεθνών δικαστηρίων,συμπεριλαμβανομένης και της Χάγης.Και γνωρίζουμε ότι η Ελλάδα και η Τουρκία διαφωνούν σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο».

Ήταν η εποχή που οι τουρκικές φρεγάτες και κορβέτες είχαν αρχίσει να αυξάνουν τις “βόλτες” στο Αιγαίο και ο Νταβούτογλου μας …μάλωσε:

 

«Είναι απογοητευτικό για εμάς ότι τα μίντια και ορισμένοι κύκλοι προσπαθούν να προσδώσουν διαφορετικό νόημα σ΄ αυτές τις διελεύσεις. Μου είναι δύσκολο να τους καταλάβω. Δίνουν την εντύπωση ότι η Ελλαδα σταδιακά υιοθετεί τη θέση της πλήρους αποκοπής της Τουρκίας από το Αιγαίο. Δεν νομίζω ότι αυτή είναι η πραγματική πρόθεση της Ελλάδας.Πολεμικά και εμπορικά πλοία της Τουρκίας,όπως και κάθε άλλης χώρας,έχουν την ελευθερία να κινούνται στο Αιγαίο…Σε ότι αφορά τα χωρικά ύδατα ,η αρχή της «αβαλβούς διέλευσης» στο διεθνές δίκαιο είναι σαφής και δεν αφήνει χώρο για εθνικές ερμηνείες .Πρέπει επίσης να προσθέσω ότι αυτές οι διελεύσεις δεν συνιστούν απειλή για την Ελλάδα ή για οποιαδήποτε άλλη χώρα. Κατ΄ αναλογία,αν ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο πραγματοποιήσει αβλαβή διέλευση από τα τουρκικά χωρικά ύδατα,ακόμη κι αν περάσει πολύ κοντά από την τουρκική ενοχώρα,δεν θα αντιδράσουμε καθόλυ.Τουναντίον θα το καλοσωρίσουμε σε κάποιο από τα λιμάνια μας και θα προσφέρουμε και μία κούπα καφέ στο πλήρωμά του».

Ο κ. Νταβούτογλου,βέβαια δεν μας εξήγησε το νόημα της «αβλαβούς διέλευσης»,ενός τουρκικού πολεμικού πλοίου ,που ξεκινά τον πλου του από το Λίβανο,έχει προορισμό τη Σμύρνη και κάνει το ταξίδι του μέσω Ραφήνας! Προφανώς ως άριστος γνώστης όλων αυτών των ζητημάτων ,ξέρει πολύ καλά ότι αυτό δεν είναι αβλαβής διέλευση. Είναι πρόκληση και επίδειξη αλαζονείας.

Από αλαζονεία ο Νταβούτογλου έχει “να φάνε και οι κότες”

«Η Τουρκία έχει δείξει ότι μπορεί να γίνει μεγάλη στρατηγική δύναμη και δίχως την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά έχει να προσθέσει σημαντικό στρατηγικό βάρος στην ΕΕ με την ένταξή της», έχει δηλώσει ως υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας .

Μπορούμε να γράψουμε δεκάδες άλλες δηλώσεις ,να αναφερθούμε σε πλήθος δημόσιων τοποθετήσεών του που αποδεικνύουν ότι ο συγγραφέας του πονήματος “Το στρατηγικό βάθος της Τουρκίας”, είναι ένα πρόσωπο που θα μας απασχολήσει ιδιαίτερα κι όχι ευχάριστα κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργικής του θητείας.

 Ο Νταβούτογλου για να βάλουμε βέβαια και μερικά πράγματα στη θέση τους, μπορεί να έχει κατορθώσει να κρατά ψηλά το όνομά του στην “μαρκίζα” της τουρκικής αλλά και της διεθνούς πολιτικής σκηνής στην πράξη όμως έχει επιτύχει το απόλυτο μηδέν! Ο εμπνευστής του δόγματος που ήθελε την Τουρκία να έχει “μηδενικά προβλήματα με τους γείτονές” κατόρθωσε σε χρόνο ρεκόρ να δημιουργήσει μέτωπα μ΄ όλους . Επιπλέον η Τουρκία διανύει μια κακή περίοδο στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ. Πολύ κακή. Ο κ.Νταβούτογλου είναι “μπαγασάκος” αλλά αποδεικνύεται και ατζαμής. Αυτό το τελευταίο δεν πρέπει να μας κάνει να εφησυχάζουμε αλλά μάλλον να ανησυχούμε περισσότερο. Οι ατζαμήδες πολλές φορές αντιδρούν επικίνδυνα.

Ας ξυπνήσουν λοιπόν στην Αθήνα οι “βούδες” της διπλωματίας κι ας αφήσουν κατά μέρος τις “πολιτικές ορθότητες” και τις περιττές αβρότητες. Ας κατανοήσουν ότι απέναντί τους έχουν ένα μονίμως…χαμογελαστό γεράκι. Κι ας του δώσουν από νωρίς να καταλάβει ότι δεν είμααστε διατεθειμένοι να επιβεβαιώσουμε τις ανοησίες που κατά καιρούς έχει δηλώσει για το Αιγαίο,το Καστελόριζο,την Κύπρο κλπ. Οι σπουδές του και οι γνώσεις του επιβεβαιώνουν ότι γνωρίζει πάρα μα πάρα πολύ καλά και τι προβλέπουν οι συνθήκες και ποιος τις καταπατά κατάφωρα . Και βέβαια γνωρίζει και πολύ καλή γεωγραφία, για να ξέρει που βρίσκεται και που ανήκει το Καστελόριζο.

Ένας πολιτικός ψυχίατρος να εξηγήσει τι σημαίνει διζωνική ομοσπονδία

Αν εισέλθουμε μέσα στο τρελοκομείο της διζωνικής, όλοι σύντομα θα βρεθούμε σε πλήρη σύγκρουση και δεν θα έλθει κάποιος καλοκάγαθος Αλλάχ να διαιτητεύσει αλλά ο τουρκικός στρατός

Με το βιβλίο του Αχμέτ Νταβούτογλου αναδύονται ευκρινώς στην επιφάνεια οι ηγεμονικοί – επεκτατικοί στόχοι της Τουρκίας σε βάρος και του Ελληνισμού. Με το νέο βιβλίο του, «Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες», προσδιορίζεται με σαφήνεια ότι οι πιστοί μουσουλμάνοι είναι ένας άλλος κόσμος, πολύ διαφορετικός, που καλούμαστε να τον γνωρίσουμε. Για να αποφύγουμε να τον υποστούμε. Ο Παν. Ήφαιστος επισημαίνει ότι ο μουσουλμανικός είναι ένας κόσμος θεοκρατικός. Αυτή είναι η πίστη τους. Δεν είναι η δική μας.

Ο Παν. Ήφαιστος προειδοποιεί ότι, με βάση τις «Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες» του Νταβούτογλου, εμείς θα είμαστε μια μειονότητα μέσα στον μουσουλμανικό ωκεανό με έναν Τούρκο Χαλίφη, που θα κάνει το διαιτητή, αφού ο Αλλάχ δεν θα καταδέχεται να παρέμβει στη διζωνική-δικοινοτική ομοσπονδία για να βρίσκει λύσεις. Μετά την απόρριψη του φασιστικού σχεδίου Ανάν, η λύση του Κυπριακού είναι μόνο μία και καμία άλλη: Η διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα. Δηλαδή, δημοκρατία και μόνο δημοκρατία. Πέραν τούτου, λέγει ο καθηγητής Ήφαιστος, τα υπόλοιπα είναι αυτοκτονικά τόσο για τους Έλληνες όσο και για τους Τούρκους της Κύπρου. Διφορετικά θα εισέλθουμε σ’ ένα τρελοκομείο. Ο Παν. Ήφαιστος λέγει:

Κατευναστικές πολιτικές

Γιατί οι Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες του Νταβούτογλου είναι τόσο σημαντικό βιβλίο, που πρέπει να μελετηθεί από την ηγεσία του Ελληνισμού και δη τους σκεπτόμενους Έλληνες της Κύπρου; Γιατί όσα καταγράφει στο βιβλίο του αποτελούν απειλή για τον Ελληνισμό;

Ως προς το τελευταίο θα άρχιζα με τη φράση του Περικλή: «ΜΑΛΛΟΝ ΓΑΡ ΠΕΦΟΒΗΜΑΙ ΤΑΣ ΟΙΚΕΙΑΣ ΗΜΩΝ ΑΜΑΡΤΙΑΣ Ή ΤΑΣ ΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΔΙΑΝΟΙΑΣ» – Περικλής Θουκυδίδου Α144 («Περισσότερο φοβούμαι τα δικά μας σφάλματα παρά τα σχέδια των εχθρών μας»). Και λυπάμαι να πω ότι υπό αυτό το πρίσμα ο Νταβούτογλου συνιστά μικρότερη απειλή από τις κατευναστικές πολιτικές των πολιτικών ηγεσιών των δύο μεγάλων κομμάτων της Κύπρου. Βασικά, κανείς δεν μας υποχρεώνει να πούμε ναι στον αυτοχειριασμό μας. Και η διζωνική-δικοινοτική, όπου υπό την υψηλή εποπτεία της Τουρκίας θα επιχειρούμε να συγκροτήσουμε πολιτειακό βίο με ομοφωνία σε φυλετική-ρατσιστική βάση, είναι πρωτάκουστο.

Δεν στέκομαι στο τι δέχθηκε ο Μακάριος πριν από τέσσερις δεκαετίες και πάει λέγοντας, καθότι αυτά έχουν αναλυθεί εκτενώς και από τις στήλες της εφημερίδας σας. Μόνο και μόνο αυτά πάντως, δείχνουν πολιτικοπνευματικό αδιέξοδο αλλά και έλλειμμα συνειδητοποίησης ότι αν συνεχίσουμε στην ίδια τροχιά, θα καταπέσουμε στην άβυσσο. Το βιβλίο «Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες» είναι ίσως πιο σημαντικό από το «Στρατηγικό βάθος, η διεθνής θέση της Τουρκίας». Με την έννοια ότι, ενώ στο τελευταίο απροκάλυπτα και απερίφραστα απειλούμαστε στη βάση ηγεμονικών και επεκτατικών αξιώσεων, στο «Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες» προσδιορίζεται με σαφήνεια και καθαρότητα ότι οι πιστοί μουσουλμάνοι είναι ένας άλλος κόσμος, πολύ διαφορετικός.

Ισλαμική κοσμοθεωρία: Ένας άλλος κόσμος; Τι εννοείτε;

Ο πραγματικά ενδιαφερόμενος να καταλάβει την ισλαμική κοσμοθεωρία και το πραγματικό βάθος του νεο-Οθωμανικού δόγματος, θα πρέπει να διαβάσει ένα κατά τα άλλα ευανάγνωστο και εξαιρετικά σημαντικό κείμενο όχι μόνο για μάς αλλά και για τον καθένα, που θέλει να κατανοήσει τη μουσουλμανική πίστη.

Κατά πρώτον και ανεξαρτήτως επιστημονικών ελέγχων για ζητήματα θεολογίας, πολιτικής θεωρίας -για τη μεθερμηνεία του Αριστοτέλη, για παράδειγμα, που θεωρώ λανθασμένη ή καλύτερα εκλογικευμένη- και συγκριτικής ιστορίας των ιδεών, το βιβλίο είναι ένα σημαντικό κείμενο ανάλυσης όχι μόνο της Ισλαμικής κοσμοθεωρίας αλλά και της Δυτικής κοσμοθεωρίας. Στέκομαι, όμως, στην πρώτη καθότι τη Δυτική κοσμοθεωρία αναλύει πολύ πιο εμπεριστατωμένα ο Παναγιώτης Κονδύλης. Ο Νταβούτογλου, όμως, γνωρίζει αρκετά.

Δηλαδή, τι αναλύει που μας ενδιαφέρει; 

Το δεύτερο που θα ήθελα να πω, ακριβώς, είναι ότι δεν έχω διαβάσει πιο κατανοητό κείμενο για τους μουσουλμάνους. Το «Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες» δεν είναι μόνο το πνευματικό και κοσμοθεωρητικό υπόστρωμα του νεο-Οθωμανισμού όπως αναπτύχθηκε μετέπειτα με κύριο ύστερο εκφραστή του, τον Αχμέτ Νταβούτογλου. Είναι, επίσης, και ένα σημαντικό βιβλίο για τον ισλαμικό κόσμο. Προσέξτε με τι ακρίβεια ορίζει την Ισλαμική κοσμοθεωρία:

«Ισλαμική κοσμοθεωρία είναι η τελική συναίνεση πάνω σε τρία θεμελιώδη δόγματα του Ισλάμ, δηλαδή την πίστη στην ενότητα του Αλλάχ (οντολογική αρχή), την πίστη στην προφητεία (επιστημολογική αρχή) και την πίστη στη μετά θάνατον ζωή (εσχατολογική αρχή). Αυτές οι διαστάσεις καθορίζουν και το αξιολογικό πλαίσιο της ισλαμικής κοινωνικής σκέψης. Η γνώση της οντολογικής σχέσης του ανθρώπου με τον Αλλάχ είναι η θεμελιώδης ουσία του ισλαμικού τρόπου πίστης, σκέψης και ζωής».

Δεν θα είναι βιώσιμη μια διζωνική κρατική οργάνωση της Κύπρου 

Μετά την ανάγνωση αυτού του βιβλίου, όταν προσπαθώ να συναρτώ τα πολιτικά δρώμενα με το Ισλάμ, όπως για παράδειγμα τώρα στη Μέση Ανατολή, ξέρω πολύ καλά το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί: «Πόσοι πιστοί και πόσο πιστοί είναι οι πολίτες μουσουλμάνοι».

Το τρίτο που θα ήθελα να τονίσω, ακριβώς, είναι ότι το ίδιο ακριβώς ερώτημα θα πρέπει να θέσουμε και στην περίπτωση της Κύπρου. Όχι ότι υπάρχει κάποια ελπίδα να είναι βιώσιμη μια οποιαδήποτε διζωνική κρατική οργάνωση σε οποιαδήποτε εθνική ή διζωνική βάση. Μεταξύ δυτικών οποιουδήποτε είδους και μουσουλμάνων, όμως, είναι κυριολεκτικά τρέλα και πολιτικός σαδομαζοχισμός να προσπαθείς να αποφασίσεις ομόφωνα σε εθνική, φυλετική και θρησκευτική βάση. Θα πρέπει να αναζητήσουμε, πλέον, εκτιμώ, πολιτικό ψυχίατρο για να μας εξηγήσει τι σημαίνει διζωνική-δικοινοτική δύο ισότιμων συνιστώντων κρατιδίων.

Και αν βρεθεί κάποιος που θα πει εμείς και εμείς (οι επαναπροσεγγιστές στυλ UNOPS και Ντε Σότο) θα είμαστε το ένα ή το άλλο, θα πρέπει να μας εξηγήσουν τους λόγους, για τους οποίους κανένα κράτος, αν και όλα διαθέτουν εσωτερικά άλλες εθνότητες, δεν συγκροτείται με όρους διζωνικής-δικοινοτικής, αποτελούμενης από ισότιμα κρατίδια.

Πώς διαπιστώνεται μέσα από το «Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες» ότι μια δικοινοτική-διζωνική θα οδηγήσει σε ανεπιθύμητα αποτελέσματα; 

Είναι ένας άλλος κόσμος, σε όλα τα επίπεδα της ανθρώπινης υπόστασης και της πολιτικής οργάνωσης. Αφού κάνω σαφές ότι τρέφω μεγάλο σεβασμό στην πίστη όλων των θρησκευτικών δογμάτων -και ότι έχω κυριολεκτικά εντυπωσιαστεί από το οντολογικό βάθος της ισλαμικής πίστης- ως πολιτικός επιστήμονας οφείλω να κάνω σαφές το αυτονόητο. Ότι, δηλαδή, είναι ένα πράγμα σε ένα κράτος τα διάφορα άτομα και οι διάφορες ομάδες που συμμετέχουν στον κοινό βίο να προσπαθούν να προσδιορίσουν τον κοινό κατ’ αλήθειαν βίο, για να συγκροτήσουν την κοινή τους πολιτεία σύμφωνα με τη συγκλίνουσα ανθρωπολογική τους ετερότητα (όπως συμβαίνει με κάθε έθνος), και άλλο δύο ομάδες πολιτών να έχουν μεταξύ τους δύο διαφορετικές και ασύμβατες αλήθειες.

Θα το περιέγραφα ως εξής: Η δυτική ή χριστιανική αλήθεια κινείται μέσα σε ένα αεροπλάνο σε κάποιο ύψος. Αντίστροφά της κινείται η ισλαμική αλήθεια που όχι μόνο είναι αντίθετα προσανατολισμένη αλλά το ύψος της, επιπλέον, είναι τόσο υψηλό, που φτάνει μέχρι τον ουρανό, εκεί όπου είναι ο Προφήτης. Και αυτή για τους πιστούς είναι η μόνη αλήθεια που ορίζει τη ζωή τους, την πολιτική τους και τη συμπεριφορά τους.

Κινέζικα και αλαμπουρνέζικα

Επειδή ακριβώς σέβομαι αυτήν την πίστη αλλά δεν μπορώ να κατανοήσω πώς θα συμβιώσει σε ένα κρατίδιο δύο αντίθετων συνιστωσών, που θα αποφασίζουν ομόφωνα, πολύ σοβαρά θα συμβούλευα τους Ανανικούς διζωνιστές να ορίζουν όχι επιτροπές διαιτησίας αλλά αν δεν μπορούν να έχουν τον «καλύτερο από όλους τους κριτές, που είναι ο Αλλάχ», τουλάχιστον μεθερμηνευτές τους. Βέβαια άκρη όσον αφορά τη διαβίωση του κράτους ποτέ δεν θα βρεθεί γιατί αυτοί θα μιλούν κινέζικα και εμείς αλαμπουρνέζικα. Πρέπει κάποιος να χαρίσει ένα βιβλίο σε όλους τους Κυπρίους ή τουλάχιστον σε αυτούς που θέλουν να είναι ηγέτες.

Γιατί;

Επειδή ακριβώς αυτός ο άλλος κόσμος, ο Ισλαμικός, είναι κάτι που στο πλαίσιο ενός κράτους ούτε ξέρουμε ούτε μπορούμε να μάθουμε. Ο κόσμος αυτός είναι αυστηρά θεοκεντρικός. Ο Νταβούτογλου με έπεισε ότι δεν είναι κατ’ ανάγκην και θεοκρατικός (αυτός δεν λέει, δεν μπορεί να είναι θεοκρατικό το Ισλάμ). Πλην Θεός, άνθρωπος, ηθική, πολιτική, νόμος, κοινωνικοπολιτική οργάνωση και κοινωνικοοικονομική οργάνωση είναι ένα και το αυτό. Αυτή είναι η πίστη τους. Δεν είναι, όμως, η δική μας.

Ο Αλλάχ και ο Χαλίφης

Ο ισλαμισμός προϋποθέτει μια ενιαία και αδιαίρετη οντολογία, όπως εξηγεί ο Νταβούτογλου, και καμιά αλήθεια δεν υπάρχει πλην αυτή του Προφήτη. Η δική μας λογική «δεν περπατά» και παντρεμένοι μαζί τους πολιτικά θα έχουμε πάντα αδιέξοδο. Διαβάστε τον ακέραιο και ακριβή λόγο του Νταβούτογλου: «Η ισλαμική κοσμοθεωρία που περιλαμβάνει τα πάντα, κοσμοθεωρία που είναι πλήρως εναλλακτική της δυτικής κοσμοθεωρίας και όχι συμπληρωματική της, παρέχει επαρκή θεωρητικά και αντιληπτικά εργαλεία για μια τέτοια προσπάθεια».

Βέβαια, για να διασκεδάσω την αφέλεια ή πονηριά κάποιων παρασυρμένων στις επαναπροσεγγιστικές γελοιότητες, μπορούμε να κτίσουμε μια βιώσιμη πολιτεία μόνο άμα έχουμε τον Αλλάχ επί τόπου ή τουλάχιστον έναν Χαλίφη. Δεν κάνω αστείο, απλώς διάβασα το «Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες». Όταν, πλέον, εμείς θα είμαστε μειονότητες μέσα στον μουσουλμανικό ωκεανό, θα έχουμε και κάποιον Τούρκο, ενδεχομένως, Χαλίφη, που θα κάνει το διαιτητή μιας και υποθέτω ο Αλλάχ δεν θα καταδέχεται να παρέμβει στη διζωνική-δικοινοτική ομοσπονδία για να βρίσκει λύσεις.

Μόνη λύση η διεθνής και η ευρωπαϊκή νομιμότητα

Αν δεν υπάρχει δυνατότητα διζωνικής-δικοινοτικής λύσης τι εισηγείστε;

Δεν είμαι πολιτικός αλλά ακαδημαϊκός. Πρακτικές λύσεις δεν μπορώ να δώσω. Μέσα από τον ακαδημαϊκό λόγο, όμως, μόνο για προσανατολισμούς μπορώ να μιλήσω. Αυτό έκανα και στο παρελθόν με την ένταξη στην ΕΕ, τον ενιαίο αμυντικό χώρο και την αντίκρουση του φασιστικού σχεδίου Ανάν. Πριν από δύο δεκαετίες, θα ενθυμείστε, μαζί με μερικούς φίλους στην «Κίνηση για την Ευρώπη» πρωτοστατήσαμε στον αγώνα διάνοιξης προοπτικών στον ορίζοντα της Ε.Ε. Ξέρουμε όλοι ποιοι μποϊκόταραν την υποβολή αίτησης ένταξης, την αμυντική μας ενίσχυση για να καταστεί δυνατή η ένταξη μετά την καταναγκαστική υποβολή αίτησης λόγω πιέσεων της κυπριακής κοινωνίας. Για το θέμα αυτό έγραψα πολλά βιβλία, δοκίμια και εκατοντάδες επιφυλλίδες. Τα ενθυμείστε. Τελικά, όταν η Κύπρος εντάχθηκε και διανοίχθηκαν κάποιες προοπτικές, η βιώσιμη λύση δολοφονήθηκε προγραμματικά από τα γεράκια των ιμπεριαλιστικών παρασκηνίων και των αξιοθρήνητων εγχώριων υπηρετών του φασιστικού σχεδίου Ανάν. Έκτοτε δεν εκμεταλλευτήκαμε το γεγονός της ένταξης. Δεν ζητάμε την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομιμότητας. Μυστήριο, αλλά αληθινό.

Η βιώσιμη λύση, εντούτοις, μπορεί να είναι μόνο μια και καμιά άλλη: Η διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα και εκτέθηκε στην έκθεση εμπειρογνωμόνων του διεθνούς πάνελ επιστημόνων, στο οποίο συμμετείχα. Δηλαδή, δημοκρατία και μόνο δημοκρατία. Πέραν τούτου τα υπόλοιπα είναι αυτοκτονικά τόσο για εμάς όσο και για τους Τουρκοκυπρίους. Αν εισέλθουμε μέσα σε ένα τέτοιο τρελοκομείο, όλοι σύντομα θα βρεθούμε σε πλήρη σύγκρουση και δεν θα έλθει κάποιος καλοκάγαθος Αλλάχ να διαιτητεύσει αλλά ο τουρκικός στρατός. Και ο Νταβούτογλου στο άλλο βιβλίο του λέει ξεκάθαρα τι θέλουν οι νεο-οθωμανοί ισλαμιστές ηγέτες: Πλήρη έλεγχο.

Δεν νομίζω πως θα μείνει οποιοσδήποτε Έλληνας στην Κύπρο. Κάποιοι, βέβαια, ενδέχεται να αλλαξοπιστήσουν όπως συχνά συνέβαινε στο παρελθόν σε ανάλογες περιστάσεις. Ήδη κάποια ασυνάρτητα λόγια αυτήν την ενδόμυχη τάση δείχνουν. Ας διαβάσουν, όμως, πολύ προσεκτικά το «Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες». Θα καταλάβουν αμέσως τι σημαίνει θεοκεντρική αυτοαντίληψη των πάντων. Δεν αποκλείω και να τους αρέσει ο θεοκεντρισμός αν και τώρα άθεοι το παίζουν. Ας το διαβάσουν, όμως, διά παν ενδεχόμενο (γι’ αυτούς). Ίσως αλλάξουν γνώμη και γλιτώσουν οι υπόλοιποι Κύπριοι.

Και τι κάνουμε, εν τέλει;

Οτιδήποτε άλλο εκτός μιας μη βιώσιμης λύσης. Στη χειρότερη περίπτωση θα περιμένουμε. Ακούραστα να προτείνουμε στους σύνοικούς μας μια βιώσιμη λύση. Αν δεν έλθει, δεν θα χάσουμε τη διζωνική-δικοινοτική. Θα γλιτώσουμε από αυτήν. Υπάρχουν μύριοι τρόποι πολιτισμικής, θρησκευτικής και άλλης αποκέντρωσης και συγκρότησης ενός βιώσιμου κράτους. Μόνο ενιαίο κράτος, όμως, μπορεί να είναι βιώσιμο, και ασφαλώς χωρίς ξένους στρατούς και εγγυήσεις. Τα υπόλοιπα είναι αυτοκτονικές εκλογικεύσεις.

Αξιώσεις ισχύος με ισλαμικό μανδύα

Ποιες είναι οι προοπτικές επιτυχίας του νεο-Οθωμανισμού; 

Σχεδόν καμιά. Γι’ αυτό μάλλον εμείς θα είμαστε το πρώτο και τελευταίο θύμα αν δεχθούμε τα τουρκικά δεσμά. Οι νεο-Οθωμανοί κινούνται πάνω στο εθνοκρατοκεντρικό ναρκοπέδιο, όπου τα μουσουλμανικοί έθνη έχουν πλέον αποκτήσει δική τους κρατική και ή εθνοκρατική συνείδηση. Ό,τι κάνει ο Ερντογάν αργά ή γρήγορα θα προσκρούσει. Οι Τούρκοι, για να είμαι ειλικρινής, δεν έχουν και πολλές άλλες εναλλακτικές πορείες. Ο νεο-Οθωμανισμός είναι και μια προσπάθεια να συσπειρώσουν τα άλλα μουσουλμανικά έθνη στο εσωτερικό τους και κυρίως τους Κούρδους.

Ερείσματα αναζητούν, επίσης, οι Τούρκοι, με το να μεταμφιέζουν τις αξιώσεις ισχύος με ισλαμικό μανδύα. Βέβαια, ως διεθνολόγος οφείλω να μην υποτιμώ το πόσα ερείσματα θα αποκτήσουν αν κινηθούν προσεκτικά. Κυρίως αν εμείς λυγίσουμε. Τα γυρίσματα και τα πισωγυρίσματα της διεθνούς πολιτικής είναι πάντα πολλά, ο τολμηρός πάντοτε κατορθώνει όταν αξιώνει αυτό που μπορεί και όταν οι αδύναμοι υποχωρούν και προσαρμόζονται. Οι υπόλοιπες δυνάμεις, επιπλέον, έχουν τα δικά τους προβλήματα και αντιθέσεις. Και ο Νταβούτογλου είναι, τελικά, ένας πολύ πονηρός διπλωμάτης. Μεγάλα βέβαια και τα εσωτερικά προβλήματα. Σχοινοβατούν, ακροβατούν, απειλούν και προπετώς απαιτούν τα πάντα και εμείς κοιτάμε περιδεείς, αντί να τους αποστραφούμε, να δυναμώσουμε την εθνικής μας υπόσταση και να επιζητήσουμε συμμαχίες. Κατ’ ελάχιστον, όπως ήδη ανέφερα, ας περιμένουμε τουλάχιστον. Ας λέμε διαρκώς όχι. Όλα τα άλλα είναι χειρότερα ενώ ποτέ δεν ξέρεις τι φέρνει το μέλλον.